Ülkenin bölünmez bütünlüğünü, toplumun huzur ve güvenliğini sağlamak amacıyla canlarını ortaya koyan kamu görevlileri ve sivil vatandaşların uğradıkları zararların tazmini, sosyal hukuk devleti ilkesinin en temel gerekliliklerinden biridir. Bu kapsamda, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, terörle mücadele ve iç güvenlik operasyonlarında zarar gören kişilerin ve yakınlarının maddi ve manevi kayıplarını bir nebze olsun telafi edebilmek amacıyla çok geniş kapsamlı haklar düzenlemiştir. Bu kanun, yalnızca Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Teşkilatı mensuplarını değil, aynı zamanda güvenlik ve asayişi sağlamakla görevli jandarma, sahil güvenlik, mahalle bekçileri ve hatta görev esnasında bu kişilere yardım ederken zarar gören sivil vatandaşları da koruma altına almaktadır.
Şehit ve gazi yakınlarına tanınan temel hakları şu şekilde detaylandırabiliriz:
• Nakdi Tazminat Hakkı: Olayın meydana geldiği tarihteki katsayılar ve göstergeler üzerinden, maluliyet derecesine veya ölüm durumuna göre defaten ödenen tazminattır.
• Aylık Bağlanması: Şehitlerin dul ve yetimlerine, gazilerin ise bizzat kendilerine Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından vazife malullüğü veya dul/yetim aylığı bağlanır.
• İstihdam (İş) Hakkı: Şehit yakınlarına (eş, çocuk veya kardeşlerinden toplam iki kişiye) ve gazilerin kendilerine veya yakınlarına kamuda memur, işçi veya sözleşmeli personel olarak sınavsız istihdam hakkı tanınmaktadır.
• Eğitim ve Öğretim Yardımı: Şehit ve gazi çocuklarının ilköğretimden yükseköğrenime kadar olan eğitim hayatlarında, her yıl güncellenen tutarlarda karşılıksız eğitim yardımı yapılmaktadır.
• Faizsiz Konut Kredisi: Şehit aileleri ve malul gaziler, Toplu Konut İdaresi (TOKİ) aracılığıyla sağlanan faizsiz konut kredisi imkanından faydalanarak ev sahibi olabilmektedir.
• Ücretsiz Seyahat Hakkı: Şehit yakınları ve gaziler, şehir içi toplu taşıma araçlarından ve Devlet Demiryolları ile Denizyolları´nın şehirlerarası hatlarından ücretsiz yararlanma hakkına sahiptir.
• Elektrik ve Su İndirimi: İlgili kanunlar uyarınca şehit ve gazi ailelerinin ikamet ettikleri konutlarda elektrik ve su faturalarında yasal oranlarda indirim uygulanmaktadır.
• Sağlık Hizmetlerinden Katılım Payı Muafiyeti: Gaziler ve şehit yakınları, devlet hastanelerinde ve anlaşmalı özel sağlık kuruluşlarında muayene, ilaç ve protez gibi ihtiyaçlarında katılım payından muaf tutulmaktadır.
Bu hakların tamamı, devletin anayasal bir yükümlülüğü olan "sosyal risk" ilkesi ve "fedakarlığın denkleştirilmesi" prensibi çerçevesinde verilmektedir. Ancak bu hakların tesisi otomatik olarak gerçekleşmemekte; doğru mercilere, doğru belgelerle ve yasal süreler içerisinde başvuru yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde, hak kayıpları yaşanması kuvvetle muhtemeldir.
Ayrıca konu ile ilgili olarak “Terörle Mücadele Tazminatı Nedir? Kimler Talep Edebilir?” başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.
2330 Sayılı Kanun Rehberi –İdareye Başvuru Süreci
2330 sayılı Kanun kapsamında nakdi tazminat, aylık bağlanması ve diğer sosyal haklardan faydalanabilmek için öncelikle ilgili idari kurumlara usulüne uygun bir başvuru yapılması zorunludur. İdari başvuru süreci, idare hukukunun katı şekil şartlarına tabidir ve titizlikle yürütülmelidir.
İdareye başvuru süreci genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşmaktadır:
1. Başvuru Makamının Belirlenmesi
Kişinin görev yaptığı veya bağlı bulunduğu kuruma göre başvuru makamı değişmektedir.
• Askeri Personel (TSK): Milli Savunma Bakanlığı ve ilgili Kuvvet Komutanlıkları.
• Emniyet Mensupları ve Mahalle Bekçileri: Emniyet Genel Müdürlüğü (İçişleri Bakanlığı).
• Jandarma ve Sahil Güvenlik: Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı.
• Sivil Vatandaşlar: Olayın yaşandığı yerdeki Valilik veya Kaymakamlıklar bünyesindeki Zarar Tespit Komisyonları.
2. Gerekli Belgelerin Hazırlanması
Başvurunun hızlı ve olumlu sonuçlanması için idareye sunulacak dosyanın eksiksiz olması şarttır. İstenen temel belgeler şunlardır:
• Talep Dilekçesi: Ne talep edildiğini açıkça belirten, hukuki dayanakları gösterilmiş başvuru dilekçesi.
• Olay Yeri İnceleme ve Kaza/Olay Tutanağı: Olayın terör eylemi veya güvenlik operasyonu kapsamında gerçekleştiğini kanıtlayan resmi tutanak.
• Görev Belgesi: Olay anında kişinin görevli olduğunu gösterir amir onaylı belge.
• Sağlık Kurulu Raporu (Gaziler için): Devletin yetkilendirdiği tam teşekküllü hastanelerden alınmış, maluliyet oranını (derecesini) net olarak belirten kati sağlık kurulu raporu.
• Ölüm Belgesi ve Veraset İlamı (Şehit yakınları için): Şehidin vefatını belgeleyen ölüm tutanağı ve mirasçılarını gösterir mahkeme veya noter onaylı mirasçılık belgesi.
• Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği ve Adli Sicil Belgesi.
3. İdari Başvuru Süresi (Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler)
İdare hukukunda süreler hayati öneme sahiptir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 13 uyarınca, idarenin eyleminden doğan zararların tazmini için ilgili idareye başvurulması ön şarttır.
• Öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde idareye başvurulmalıdır.
• Ancak 2330 sayılı Kanun kapsamındaki nakdi tazminat taleplerinde, kurumların kendi iç komisyonlarının re´sen (kendiliğinden) harekete geçmesi de mümkündür. Buna rağmen, sürecin uzamaması ve zamanaşımı def´i ile karşılaşmamak adına hak sahiplerinin veya vekillerinin derhal resmi başvuruyu yapması tavsiye edilir.
Başvuru idareye ulaştıktan sonra, ilgili kurumun "Nakdi Tazminat Komisyonu" toplanır, dosyayı inceler ve bir karar verir. İdare bu başvuruya 30 gün içinde cevap vermek zorundadır. İdare bu süre içinde olumsuz cevap verirse veya hiç cevap vermeyerek başvuruyu "zımnen" (örtülü olarak) reddederse, hukuki yollara başvurma aşaması başlar.
Terörle Mücadele Tazminat Başvurusu Reddedilen Mağdur Ne Yapmalı?
Nakdi tazminat komisyonlarına veya doğrudan kurumlara yapılan başvuruların her zaman olumlu sonuçlanmadığı bilinen bir gerçektir. İdare; olayın 2330 sayılı Kanun kapsamında olmadığını, illiyet bağının (nedensellik bağının) kurulamadığını, maluliyet derecesinin yetersiz olduğunu veya başvurunun süresinde yapılmadığını öne sürerek talebi reddedebilir (açık ret) ya da 30 günlük yasal süre boyunca hiçbir işlem tesis etmeyerek talebi reddedilmiş sayabilir (zımni ret).
Başvurusu reddedilen mağdurun veya yakınlarının pes etmemesi ve yargı yoluna başvurması gerekmektedir. İzlenmesi gereken hukuki adımlar şunlardır:
1. İdare Mahkemesinde Dava Açılması
İdarenin ret işlemine karşı, işlemin tebliğ edildiği (veya zımni ret süresinin dolduğu) tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açılması zorunludur. Bu süre hak düşürücü süredir; 61. gün açılan dava usulden reddedilir.
Açılacak davanın türü olayın mahiyetine göre ikiye ayrılır:
• İptal Davası: İdarenin başvuruya verdiği olumsuz idari işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istenir. Örneğin, maluliyet derecesinin yanlış hesaplanması veya olayın kanun kapsamı dışında tutulmasına karşı açılır.
• Tam Yargı Davası (Tazminat Davası): İdarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkesi gereği, uğranılan maddi ve manevi zararın tazmini amacıyla açılır.
2. İspat Yükü ve Sosyal Risk İlkesi
Terörle mücadele sırasında meydana gelen zararlarda, idarenin hizmet kusuru olmasa dahi "Kusursuz Sorumluluk" veya "Sosyal Risk" ilkeleri devreye girer. Yani devlet, "benim bir hatam yok, terörist pusu kurdu" diyerek sorumluluktan kaçamaz. Güvenlik güçleri kamu düzenini sağlamak için o an orada bulunmakta ve kamu adına bir risk üstlenmektedir. Bu sebeple mahkemede ileri sürülecek en büyük argüman, mağdurun zararının nedensellik bağı aranmaksızın "sosyal risk" kapsamında tazmin edilmesi gerektiğidir.
3. Uzman Hukuki Destek Alınması
İdari yargılama usulü, dilekçeler üzerinden yürüyen, duruşmaların istisnai olduğu, usul kurallarının esastan bile daha önemli olabildiği son derece teknik bir yargı dalıdır. Dilekçede yapılacak bir hata, eksik gösterilen bir emsal Karar veya kaçırılan bir günlük süre, davanın tamamen kaybedilmesine ve karşı tarafa vekalet ücreti ödenmesine yol açabilir. Bu nedenle, tazminat başvurusu reddedilen mağdurların mutlaka idare hukuku alanında uzman, tecrübeli bir avukat aracılığıyla süreci yürütmeleri hayati önem taşır.
Terörle Mücadele Tazminatı Ne Kadardır?
Terörle mücadele ve iç güvenlik operasyonlarında yaralanan gazilerimize veya şehit olan personelimizin yakınlarına ödenecek nakdi tazminat tutarı sabit bir rakam değildir. 2330 sayılı Kanun, bu tazminatın hesaplanması için enflasyona ve memur maaşlarına endeksli, güncellenebilir adil bir formül belirlemiştir.
Tazminat Hesaplama Formülü
Nakdi tazminat tutarları, En Yüksek Devlet Memuru Aylığı (Gösterge Rakamı x Memur Maaş Katsayısı) üzerinden hesaplanmaktadır. Her yıl Ocak ve Temmuz aylarında memur maaş katsayılarının değişmesiyle birlikte, ödenecek nakdi tazminat tutarları da otomatik olarak artmaktadır. Olayın meydana geldiği tarih değil, karar tarihi (idari komisyon kararı veya mahkeme karar tarihi) itibarıyla geçerli olan katsayılar dikkate alınır, bu da enflasyon karşısında hak sahiplerinin korunmasını sağlar.
Hesaplama yöntemini şu şekilde özetleyebiliriz:
Not: Maluliyet derecesine girmeyen ancak olay nedeniyle yaralanan personele de, gördükleri tedavi süresine ve yara durumuna göre ölüm tazminatının %20´sini aşmamak kaydıyla belirli oranlarda nakdi tazminat ödenmektedir.
Diğer Tazminat Kalemleri Nelerdir?
2330 sayılı Kanun kapsamındaki "nakdi tazminat", mağdurun veya yakınlarının alabileceği tek tazminat değildir. Bu ödeme, devletin kanundan doğan şartsız desteğidir. Bunun yanı sıra, meydana gelen olay nedeniyle kişi çalışamayacak duruma gelmişse, "destekten yoksun kalma tazminatı", "iş gücü kaybı tazminatı" ve yaşanan derin acı ve ızdırap nedeniyle "manevi tazminat" talepleri için İdare Mahkemelerinde Tam Yargı Davası açılabilmektedir.
Tam yargı davasında hesaplanacak maddi tazminat tutarları; kişinin yaşı, rütbesi, maaşı ve kalan ömrü gibi kriterlere göre aktüerya uzmanları tarafından hesaplanır ve kimi zaman milyonlarca lirayı bulabilmektedir. İdare tarafından 2330 sayılı Kanun kapsamında ödenen nakdi tazminat tutarları, mahkeme yoluyla kazanılan bu büyük tazminat tutarlarından (mükerrer ödemeyi engellemek amacıyla) mahsup edilir (düşülür).
Özetle; Terörle mücadele tazminatı ne kadardır sorusunun tek bir cevabı yoktur. İlgili kanun kapsamındaki maktu ödemeler memur maaş katsayısına göre her altı ayda bir değişirken, yargı yoluyla elde edilebilecek maddi ve manevi tazminat tutarları tamamen somut olayın özelliklerine, kişinin gelir durumuna ve yaşanan manevi yıkımın derecesine göre mahkemelerce özel olarak takdir edilmektedir.
Vatan uğruna canlarını feda eden şehitlerimizin emanetleri ve kahraman gazilerimizin haklarını aramak, bizim için yalnızca hukuki bir süreç değil, aynı zamanda milli bir vicdan borcudur. Hak kayıplarının önüne geçmek ve idare karşısında yasal haklarınızı en güçlü şekilde savunmak için sürecin en başından itibaren profesyonel bir hukuki danışmanlık almanız elzemdir.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
