Türkiye’nin terörle mücadele tarihi, güvenlik güçlerinin ve kamu görevlilerinin vatan savunmasında gösterdiği üstün fedakarlıklarla doludur. Terör eylemleriyle mücadele ederken yaralanan, ancak mevcut mevzuatın aradığı katı malullük derecelerine ulaşamaması nedeniyle uzun yıllar hukuki ve sosyal korumadan mahrum kalan güvenlik personeli için 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu bünyesinde son derece kritik bir düzenleme hayata geçirilmiştir. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’na eklenen Geçici 20. madde, terörle mücadele görevi sırasında yaralanmış olmasına rağmen mevzuat uyarınca vazife malulü sayılmayan veya hakkında herhangi bir malullük derecesi tayin edilemeyen personelin mağduriyetlerini gidermek amacıyla ihdas edilmiş özel bir kanun hükmüdür.
Geleneksel Sosyal Güvenlik Hukuku ve İdare Hukuku rejiminde, terörle mücadelede yaralanan bir personelin emsal haklardan (örneğin vazife malullüğü aylığı) yararlanabilmesi için yaralanmanın boyutu ve vücut dokusundaki organ kaybı gibi unsurlar "Vazife Malullüklerinin Nevileriyle Dereceleri Hakkında Nizamname" hükümlerine göre derecelendirilmekteydi. Ancak saha şartlarında veya operasyonel faaliyetlerde yaralanan pek çok askeri personel, emniyet mensubu ve güvenlik korucusu, şarapnel parçasıyla yaşamak, ortopedik veya nörolojik kısıtlılıklarla hayatını sürdürmek veya psikolojik travmalara maruz kalmakla birlikte, nizamnamedeki sert derece eşiklerini aşamadığı için "maluliyet derecesi teşekkül etmemiştir" kararıyla karşı karşıya kalmıştır. Bu durum, fiilen ve ruhen terörün izlerini taşıyan ancak hukuki açıdan hiçbir tazmin edici mekanizmaya erişemeyen geniş bir kitlenin doğmasına sebep olmuştur.
Geçici 20. madde düzenlemesi, işte bu tarihsel adaletsizliği ortadan kaldırmayı hedefler. Kanun koyucu, bu madde ile kapsama giren kişilere doğrudan bir "vazife malulü" veya klasik anlamda "gazi" statüsü vermemekle birlikte, sağlanan haklar bakımından vazife malullüğü rejimine önemli ölçüde yaklaştırılmış bağımsız ve özel bir sosyal güvenlik mekanizması kurgulamıştır. Geçici 20. madde uyarınca bağlanan aylık, idari hukuk prensipleri açısından bir "şahsa bağlı özel aylık" niteliğindedir.
Kanun metninde söz konusu aylığın miktarı 17.135 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar olarak belirlenmiştir. Bu sayede, yaralanması dereceye girmeyen personelin ömür boyu düzenli bir gelire kavuşturulması ve devletin ahde vefa borcunun yerine getirilmesi hukuki güvenceye bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu temelindeki vazife malullüğü hükümlerinden tamamen ayrı, kendine özgü (sui generis) bir idari koruma rejimi niteliği taşımaktadır.
3713 Geçici 20. Madde Kimleri Kapsar?
3713 sayılı Kanun’un Geçici 20. maddesinden yararlanabilmek için kanun koyucu tarafından belirlenen belirli hukuki ve fiili şartların bir arada bulunması gerekmektedir. İdari yargı kararları ve ilgili mevzuat uyarınca bu şartlar kumülatif (birlikte) olarak aranmaktadır. Kapsama girecek kişilerin tespiti; olay tarihindeki statü, olayın meydana geliş şekli, sağlık durumu ve illiyet bağı unsurları çerçevesinde titizlikle yapılmaktadır.
1. Statü Şartı (Hak Sahibi Personel Grubu)
Geçici 20. madde kapsamından faydalanabilecek kişiler, olay tarihinde belirli kamu görevlerini veya güvenlik hizmetlerini ifa eden personelle sınırlandırılmıştır. Bu doğrultuda kapsama giren personel grupları şunlardır:
- Türk Silahlı Kuvvetleri Personeli: Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde görev yapan subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile askerlik yükümlülüğünü yerine getiren erbaş ve erler.
- Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Personeli: Birliklerde subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli er ve erbaş statüsünde bulunan tüm askeri personel.
- Emniyet Genel Müdürlüğü Personeli: Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup olan her kademedeki emniyet müdürü, amir, komiser, polis memuru ve bekçiler.
- Millî İstihbarat Teşkilatı Mensupları: MİT bünyesinde terörle mücadele ve istihbarat faaliyetlerinde görev alan personel.
- Güvenlik Korucuları: Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri başta olmak üzere terörle mücadelede operasyonel görev alan güvenlik korucuları ve gönüllü güvenlik korucuları.
2. Olayın Niteliği ve İlliyet Bağı Şartı
Yaralanmanın meydana geldiği olayın, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında bir terör eylemi veya terörle mücadele görevi sırasında gerçekleşmiş olması zorunludur. Kanun, terör dışı nedenlerle meydana gelen kazaları veya sağlık sorunlarını kesin olarak kapsam dışında tutmuştur.
- Kapsam İçi Olaylar: Terör örgütleri ile girilen sıcak çatışmalar, mayın veya el yapımı patlayıcı (EYP) patlamaları, terör unsurlarınca düzenlenen pusu, roket veya silahlı saldırılar, terörün önlenmesi amacına yönelik icra edilen devriye, arama-tarama ve intikal faaliyetleri sırasındaki terör kaynaklı yaralanmalar.
- Kapsam Dışı Olaylar: Birlik içerisinde gerçekleşen trafik kazaları, eğitim ve tatbikat kazaları, spor faaliyetleri, yüksekten düşme, kazaen silah boşalması (dost ateşi veya kişisel ihmal haricindeki net terör çatışması durumları hariç) ve terör faaliyeti niteliği taşımayan iş kazaları Geçici 20. madde kapsamına girmez. İdarenin yaptığı incelemelerde olay ile yaralanma arasındaki illiyet bağının terör eylemine dayanması şartı aranır.
3. Sağlık Durumu ve Malullük Derecesi Şartı
Geçici 20. maddenin en ayırt edici özelliği sağlık durumuna ilişkin getirdiği kriterdir. Madde metni, yaralanan kişileri açıkça "malul sayılmayan veya Vazife Malullüklerinin Nevileriyle Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre derece tespiti yapılmayan" şeklinde tanımlamıştır.
Sağlık kurulu raporlarında "vazife malulü olamaz", "maluliyet derecesi teşekkül etmemiştir" veya "badas / arıza oranı malullük derecesine ulaşmamıştır" kararı verilen güvenlik personeli bu kanunun doğrudan muhatabıdır. Eğer bir personelin durumu zaten vazife malullüğü derecelerinden birine (1. dereceden 6. dereceye kadar) girmekteyse, o kişi doğrudan vazife malullüğü mevzuatına tabi olacağı için Geçici 20. maddeye başvurmasına gerek kalmamaktadır.
4. Şahsa Özgülenme (Mirasçılara Devredilememe) İlkesi
Geçici 20. madde kapsamında sağlanan haklar, tamamen yaralanan personelin şahsına özgülenmiştir. Kanunun açık hükmü gereği, bu madde kapsamında bağlanan özel aylık, vefat durumunda dul ve yetimlere (eş ve çocuklara) veya anne-babaya intikal etmez. Yalnızca yaralanan personelin kendisi hayatta olduğu sürece bu aylıktan ve sosyal haklardan yararlanabilir.
3713 Geçici 20. Madde Kapsamında Hangi Haklar Sağlanır?
Geçici 20. madde, kapsama giren terör mağduru güvenlik personeline hem maddi gelir güvencesi hem de gündelik hayatı kolaylaştırıcı idari ve sosyal haklar tanımaktadır. Bu haklar, devletin terörle mücadelede fiziki veya ruhen zarar görmüş vatan evlatlarına sunduğu kurumsal desteğin bir göstergesidir.
1. Özel Aylık Bağlanması (Maddi Haklar)
Kapsamda olduğu tespit edilen personele, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) veya İçişleri/Millî Savunma Bakanlığı bünyesindeki ilgili mekanizmalar aracılığıyla aylık bağlanır.
- Aylık Miktarı ve Hesaplama: Aylık tutarı, 17.135 gösterge rakamının başvuru tarihindeki veya ödeme dönemindeki devlet memuru aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunur. Katsayı artışlarına paralel olarak bu aylık miktarı da altı ayda bir güncellenir.
- Çifte Aylık ve Çalışma Hakkı: Geçici 20. madde kapsamında bağlanan aylık, kişinin mevcut işinde çalışmasına, sivil hayatta sigortalı veya bağ-kur kapsamında bir işe girmesine ya da başka bir emekli aylığı almasına engel değildir. Bağlanan aylık, kazanılmış bir hak olarak ödenmeye devam eder.
- Aylığın Başlangıç Tarihi: Kanuni kural gereği aylık, idari başvurunun yapıldığı tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır. Kanunda geçmişe dönük toplu ödeme öngörülmemiştir. Bu nedenle personelin hak kaybına uğramaması adına başvurusunu geciktirmeden yapması hayati önem taşır.
- Üst Rejime Geçiş İmkânı: Geçici 20. madde kapsamında aylık alan bir personelin zaman içerisinde yaralanmasına bağlı sağlık durumu ağırlaşırsa veya yapılan yeni muayeneler neticesinde vazife malullüğü derecesi (1-6. derece) tespit edilirse, kişi vazife malullüğü statüsüne geçiş yapabilir. Bu geçiş gerçekleştiğinde Geçici 20 aylığı kesilerek daha yüksek olan vazife malullüğü aylığı ödenmeye başlanır.
2. Ücretsiz Seyahat Hakkı ve Ulaşım Kolaylığı
Geçici 20. madde kapsamındaki kişilere tanınan en önemli sosyal haklardan biri Ücretsiz Seyahat Kartı hakkıdır. Bu kart sayesinde hak sahipleri, Türkiye genelinde şehir içi ve şehirler arası kamu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlanırlar.
- Kapsam: Şehir içi belediye otobüsleri, metro, tramvay, özel halk otobüsleri, deniz ulaşım araçları ile TCDD Taşımacılık A.Ş.’ye ait şehirler arası trenler ve deniz otobüsleri bu hak kapsamındadır.
- Yasal Yaptırım ve Cezai Hükümler: Hak sahibinin kartını ibraz etmesine rağmen hizmetten yararlandırılmaması durumunda kanun sert idari yaptırımlar öngörmüştür. Seyahat hakkını engelleyen toplu taşıma işletmecilerine veya sürücülerine, mülki idare amiri tarafından toplu taşıma aracının tarifesi üzerinden elli (50) tam bilet bedeli tutarında idari para cezası uygulanır.
3. Sağlık Hizmetleri ve Sosyal Tesis İmkânları
Hak sahiplerine, kamu hastanelerinde ve idari kurumların sosyal tesislerinde çeşitli kolaylıklar sağlanır:
- Sağlık bakanlığına bağlı hastanelerde muayene, tetkik ve tedavi süreçlerinde öncelik hakkı.
- Askeri ve mülki idareye ait ordu evleri, polis evleri, kamu misafirhaneleri ve dinlenme tesislerinden mevzuatın belirlediği esaslar çerçevesinde yararlanma imkânı.
- Kamu kurum ve kuruluşlarında yürütülen iş ve işlemlerde bürokratik kolaylık ve öncelik derecesi.
3713 Geçici 20. Madde Başvurusu Nasıl Yapılır?
Geçici 20. madde kapsamında sağlanan haklardan yararlanabilmek için resen (kendiliğinden) bir işlem yapılmamakta, hak sahibinin idareye resmi ve idari başvuruda bulunması şart koşulmaktadır. Başvuru sürecinin usul kurallarına uygun, eksiksiz belgelerle ve yasal süreler içerisinde yürütülmesi, başvurunun reddedilmemesi bakımından kritiktir.
1. Başvuru Kanalları ve Yöntemleri
Hak sahipleri başvurularını iki ana kanaldan gerçekleştirebilirler:
- e-Devlet Kapısı Üzerinden Dijital Başvuru: Millî Savunma Bakanlığı (TSK mensupları için) veya İçişleri Bakanlığı (EGM, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Güvenlik Korucuları için) e-Devlet entegrasyonu üzerinden "3713 sayılı Kanunun Geçici 20'nci Maddesi Kapsamında Terörle Mücadelede Malul Kalmayacak Şekilde Yaralananlara İlişkin Başvuru" hizmeti kullanılabilir.
- Yazılı Dilekçe ile Kurumsal Başvuru: Olayın meydana geldiği dönemde bağlı bulunulan ana komutanlığa veya genel müdürlüğe (örneğin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü Personel Daire Başkanlığı veya Jandarma Genel Komutanlığı) iadeli taahhütlü posta veya evrak kayıt birimi aracılığıyla ıslak imzalı dilekçe ile müracaat edilir.
2. Başvuru Dosyasında Bulunması Gereken Zorunlu Belgeler
İdarenin illiyet bağını ve sağlık durumunu doğru değerlendirebilmesi için başvuru dosyasına şu evrakların eklenmesi gerekir:
- Gerekçeli Başvuru Dilekçesi: Olayın tarihini, yerini, oluş şeklini, görev türünü ve Geçici 20. madde uyarınca aylık bağlanması talebini içeren detaylı idari dilekçe.
- Olay ve Yaralanma Tutanağı (Olay Yeri İnceleme Raporu): Olayın terör eylemi veya terörle mücadele görevi sırasında gerçekleştiğini reaches ispatlayan birlik komutanlığı veya adli kolluk tarafından tanzim edilmiş resmi tutanaklar.
- Sağlık Kurulu ve Hastane Raporları: Olay günü ve takip eden tedavi sürecinde alınan adli muayene raporları, hastane epikriz özetleri, ameliyat notları ve "malul sayılmamıştır" ya da "derece teşekkül etmemiştir" ibareli sağlık kurulu raporları.
- Görev Belgesi ve Personel Kimlik Örneği: Olay tarihindeki kadro ve görev durumunu gösterir onaylı belge.
3. Hak Düşürücü Süre ve İdari Cevap Süreleri
Geçici 20. madde uygulamalarında en çok dikkat edilmesi gereken husus süre rejimidir.
- Hak Düşürücü Süre: Kanun metninde Geçici 20. madde kapsamındaki müracaatların, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 (bir) yıl içinde yapılması kuralı getirilmiştir. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup, sürenin kaçırılması halinde idari başvuru hakkı ortadan kalkabilir. (Ancak Ek Madde 3 kapsamındaki derece tespiti talepleri için bu tür kısıtlayıcı bir süre bulunmamaktadır).
- İdarenin Cevap Süresi: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) Madde 10 uyarınca, idareye yapılan başvurulara idarenin 30 gün içinde cevap vermesi gerekir. İdare 30 gün içinde cevap vermezse talep zımnen reddedilmiş sayılır.
4. Başvurunun Reddi Halinde Hukuki Yollar (İptal Davası)
İdarenin başvuruyu açıkça reddetmesi veya 30 gün boyunca cevap vermeyerek zımnen reddetmiş sayılması durumunda, hak sahibinin idari yargı yoluna başvurma hakkı doğar.
- Dava Açma Süresi: Red kararının tebliğ edildiği veya 30 günlük zımni ret süresinin dolduğu tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılması şarttır.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Davalı idarenin bulunduğu yer veya müracaat edilen Bakanlığın merkezinin bulunduğu yer idare mahkemeleridir (Genellikle Ankara İdare Mahkemeleri yetkilidir).
- Dava Süreci: Açılacak İptal Davasında, olayın terörle mücadele niteliği, illiyet bağı ve mevzuatın hatalı yorumlandığı idari yargı mercilerine sunulur. Mahkemenin idari işlemi iptal etmesi halinde, idare idari kararın gereğini yerine getirerek kişiye aylık bağlamak ve geçmişe dönük haklarını tesis etmekle yükümlü hale gelir.
Terörle mücadelede yaralanıp malul sayılmayan personelin Geçici 20. madde kapsamındaki hak takibi, belge incelemesi ve olası idari dava süreçleri teknik bilgi gerektirdiğinden, sürecin idare hukuku ve sosyal güvenlik hukuku alanında uzman bir avukat rehberliğinde yürütülmesi olası hak kayıplarının önüne geçmektedir.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
