Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 191 kapsamında düzenlenen uyuşturucu madde bulundurma suçu, bireylerin kendi kullanımları amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması fiillerini cezalandıran son derece kritik bir hukuki süreçtir. Özellikle Ankara gibi büyükşehirlerde bu suç tipiyle bağlantılı adli vakaların sıklığı, sürecin alanında uzman bir Ankara ceza avukatı eşliğinde yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Kanun koyucu, uyuşturucu madde ticaretini (TCK 188) ve kullanım amacıyla bulundurmayı (TCK 191) birbirinden kesin çizgilerle ayırmış olup, her iki suçun yaptırımları, infaz rejimleri ve yargılama usulleri tamamen farklıdır.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak için bulundurma suçunun cezası, TCK madde 191/1 uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak bu suçun soruşturma ve kovuşturma aşamalarında, kanunun şüpheliye veya sanığa tanıdığı özel müesseseler bulunmaktadır. Suçun nitelendirilmesinde en önemli kriter, şahsın üzerinde veya hakimiyet alanında yakalanan maddenin miktarı ve bulundurma amacıdır. Yargıtay kararları ışığında, yakalanan maddenin yıllık veya aylık kişisel kullanım sınırları içinde olup olmadığı, maddenin paketlenme şekli (çok sayıda küçük paketler halinde olup olmadığı), şahsın uyuşturucu maddeyi satmaya yönelik bir eylemi (hassas terazi bulundurma, müşteri arayışı vb.) olup olmadığı titizlikle incelenir. Sadece kullanmak amacıyla madde bulunduran bir kişinin, yanlış savunma veya eksik hukuki destek nedeniyle uyuşturucu madde ticareti yapmak suçundan yargılanması, telafisi güç mağduriyetlere yol açabilir.
Ankara adliyesinde yürütülen uyuşturucu madde bulundurma soruşturmalarında, kolluk kuvvetlerinin (polis veya jandarma) arama ve el koyma işlemlerinin hukuka uygunluğu davanın seyrini doğrudan etkiler. Hukuka aykırı bir arama kararıyla veya makul şüphe olmadan yapılan üst araması neticesinde elde edilen uyuşturucu madde, "zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir" ilkesi gereği mahkemede delil olarak kullanılamaz. Bu nedenle, dosyanın en başından itibaren, ifade alma sürecinden başlayarak arama tutanaklarının, kriminal laboratuvar raporlarının ve yakalama tutanaklarının uzman bir gözle incelenmesi, şüphelinin temel hak ve hürriyetlerinin korunması adına hayati önem taşır. Kanun koyucunun buradaki temel amacı, salt kullanıcı olan bireyleri topluma kazandırmak ve tedavi olmalarına imkan tanımak iken, uyuşturucu tacirlerini ağır yaptırımlarla cezalandırmaktır.
Uyuşturucu madde bulundurma ve diğer ceza hukuku konuları ile ilgili detaylı bilgi için “Uyuşturucu Madde Kullanımı Suçu ve Cezası” başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.
Uyuşturucu Kullanma Suçu Denetimli Serbestlik
Uyuşturucu madde kullanmak veya kullanmak amacıyla bulundurmak suçunda, klasik hapis cezasının infazından ziyade failin ıslahı ve tedavi edilmesi ön planda tutulmaktadır. Bu kapsamda, TCK madde 191/2 gereğince soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısı tarafından şüpheli hakkında beş yıl süreyle "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" kararı verilir. Bu karar ile birlikte, şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına hükmedilir. Denetimli serbestlik, kişinin hapse girmeden, toplum içinde belirli kurallara uyarak ve denetim altında tutularak cezasını veya tedbirini infaz etmesini sağlayan modern bir ceza hukuku kurumudur.
Denetimli serbestlik süreci Ankara Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından yürütülür ve failin bu kuruma süresi içinde müracaat etmesi zorunludur. Müracaat süresinin kaçırılması, sürecin en başından ihlal edilmesi anlamına gelir ve doğrudan dava açılmasına sebebiyet verebilir. Savcılık, şüphelinin durumuna göre denetimli serbestlik süresi içinde şahsın bir sağlık kuruluşunda (AMATEM gibi) tedavi görmesine de karar verebilir. Tedavi kararı verilmişse, kişi belirlenen periyotlarda hastaneye giderek kan ve idrar testleri vermek zorundadır. Bu testlerde kişinin vücudunda uyuşturucu maddeye rastlanmaması, yani kişinin maddeden tamamen arındığını kanıtlaması beklenir.
Denetimli serbestlik tedbirinin en kritik noktası, kurallara harfiyen uyulması zorunluluğudur. Kişinin tedavi programlarına katılmaması, çağrılara mazeretsiz olarak icabet etmemesi, uyarılara rağmen yükümlülüklerini ihlal etmekte ısrar etmesi veya beş yıllık erteleme süresi içerisinde tekrar uyuşturucu madde kullanması, satın alması, kabul etmesi veya bulundurması halinde kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı kaldırılarak kişi hakkında Asliye Ceza Mahkemesinde iddianame düzenlenir ve dava açılır. Bu aşamadan sonra kişi sanık sıfatıyla yargılanır ve 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası tehdidiyle karşı karşıya kalır. Başarıyla tamamlanan denetimli serbestlik ve tedavi süreci sonucunda ise savcılık makamı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) dair karar verilir ve dosya tamamen kapanır. Bu sebeple, denetimli serbestlik evraklarının tebligatından itibaren başlayan sürelerin takibi ve kurallara riayet edilmesi, kişinin adli sicil kaydının (sabıka) temiz kalması adına vazgeçilmez bir adımdır.
Uyuşturucu Kullanma Suçunda HAGB Uygulanır mı
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanık hakkında kurulan mahkumiyet hükmünün hukuki bir sonuç doğurmamamasını ve sanığın belirli bir denetim süresi (kural olarak 5 yıl) boyunca kasıtlı bir suç işlememesi halinde hükmün tamamen ortadan kaldırılarak davanın düşmesini sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur. Uyuşturucu madde kullanma veya bulundurma suçlarında HAGB müessesesinin uygulanabilirliği, kanundaki özel düzenlemeler nedeniyle sıklıkla merak edilen ve karmaşık görünen bir konudur.
TCK 191. madde kapsamında, öncelikle Cumhuriyet Savcısı tarafından "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" kararı verilir. Eğer fail bu erteleme süresi içinde yükümlülüklerini ihlal ederse (örneğin tekrar madde kullanır veya denetimli serbestlik kurallarına uymazsa), savcılık tarafından iddianame düzenlenerek mahkemeye kamu davası açılır. Mahkeme aşamasında sanığın yargılaması yapılır ve suçun işlendiği sabit görülürse, sanık hakkında mahkumiyet kararı tesis edilir. İşte bu aşamada, sanık hakkında kurulan hapis cezası (genellikle alt sınırdan 2 yıl olarak belirlenir ve çeşitli indirimlerle 1 yıl 8 aya düşebilir) 2 yılın altında kaldığı için Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 231 uyarınca şartları oluşmuşsa HAGB kararı verilip verilemeyeceği gündeme gelir.
Geçmişteki yasal düzenlemelerde HAGB uygulamasının daha geniş bir alanı varken, mevcut TCK 191 düzenlemeleri HAGB kurumuna özel bir yaklaşım getirmiştir. Şayet kişi daha önce uyuşturucu kullanma suçundan dolayı "kamu davasının açılmasının ertelenmesi" kararı almış ve bu kararı ihlal ettiği için yargılanıyorsa, mahkeme tarafından verilecek cezada tekrar HAGB kararı verilmesi genellikle kanuni engellere takılmaktadır. Zira kanun koyucu, kişiye soruşturma aşamasında zaten bir şans (erteleme ve denetimli serbestlik) vermiş, kişi bu şansı değerlendirememiştir. Ancak, bazı istisnai durumlarda, suç tarihleri, yasal değişikliklerin yürürlük zamanları (özellikle 6545 sayılı yasa öncesi ve sonrası eylemler) ve dosyanın spesifik özelliklerine göre lehe kanun değerlendirmesi yapılarak HAGB veya hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51) gibi seçenekler tartışılabilmektedir. Bununla birlikte, farklı bir kasıtlı suç sebebiyle kişinin adli sicil kaydında önceden kesinleşmiş bir cezası varsa, HAGB uygulanması mümkün olmayacaktır. Bu teknik ve karmaşık yasal süreçlerin, HAGB şartlarının oluşup oluşmadığının tespiti açısından dosyanın tüm delilleriyle birlikte incelenmesi gerekir.
Uyuşturucu Kullanma Suçunda Savunma Nasıl Yapılır?
Uyuşturucu madde kullanma veya bulundurma suçlarında yapılacak savunma, matbu dilekçelerle yürütülemeyecek kadar stratejik ve teknik bir altyapı gerektirir. Ceza yargılamasında aslolan maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır ve savunma stratejisi de bu maddi gerçeğin hukuka uygun delillerle mahkemeye sunulmasına dayanır. Başarılı bir savunmanın ilk adımı, yakalama, arama ve el koyma işlemlerinin CMK ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'ne uygun yapılıp yapılmadığının denetlenmesidir.
Hukuka aykırı delil itirazı, savunmanın en güçlü silahlarından biridir. Kolluk kuvvetlerinin, hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı veya kolluk amirinin yazılı emri olmaksızın yaptığı üst veya araç aramaları sonucunda elde edilen uyuşturucu maddeler, Anayasa'nın 38. ve CMK'nın 217. maddeleri uyarınca hukuka aykırı delil niteliğindedir. Mahkeme, hukuka aykırı yollarla elde edilmiş bir delili hükme esas alamaz. Uygulamada, sırf "şüphe üzerine" durdurulan ve yasal arama kararı olmaksızın üzeri aranan kişilerin davalarında, bu usulsüzlük etkili bir şekilde ileri sürüldüğünde beraat kararları alınabilmektedir.
Savunmanın bir diğer kritik ayağı, ele geçirilen maddenin miktarı ve niteliğidir. Kriminal polis laboratuvarından veya jandarma kriminal laboratuvarından alınan raporlarda, ele geçirilen maddenin net ağırlığı ve etken madde miktarı kesin olarak belirlenmelidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre, maddenin günlük kullanım sınırı, failin fiziksel özellikleri ve kullanım alışkanlıkları gözetilerek maddenin ticaret amacıyla mı yoksa kişisel kullanım amacıyla mı bulundurulduğu tartışılır. Uyuşturucu madde kullanım amacıyla bulundurma suçu açısından kastın olmaması da bir savunma unsurudur. Örneğin, başkasına ait bir ceketi giyen ve cebinde uyuşturucu madde olduğundan haberi olmayan bir şahsın (suç kastının yokluğu) durumu veya maddenin uyuşturucu olduğunu bilmeden taşıyan kişinin durumu, hayatın olağan akışına uygunluk testi çerçevesinde mahkemeye sunulmalıdır.
Ayrıca, etkin pişmanlık (TCK 192) hükümleri de savunmada değerlendirilmesi gereken bir diğer alternatiftir. Şüpheli veya sanık, resmi makamlarca haber alınmadan önce uyuşturucu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirerek suç ortaklarının veya uyuşturucu madde imal eden/satan kişilerin yakalanmasını sağlarsa, hakkında cezaya hükmolunmaz veya cezada çok ciddi indirimler yapılır. Ancak bu müessesenin işletilmesi, kişinin can güvenliği ve dosyanın mahiyeti açısından son derece hassas kararlar gerektirir. Tüm bu hukuki argümanların, Yargıtay içtihatları ile desteklenerek, şahsın sosyal ve ekonomik durumu, sabıka geçmişi ve olay tutanaklarındaki çelişkiler üzerinden mahkemeye sunulması, uyuşturucu madde kullanma suçunda en iyi savunma pratiğini oluşturur. Doğru stratejinin kurulması ve hak kayıplarının önüne geçilmesi, sürecin profesyonel bir çerçevede ele alınmasına bağlıdır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
