Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatı bünyesinde vatan savunması ve iç güvenlik operasyonlarında görev alan kahraman askeri personelimiz, mesleklerinin doğası gereği yüksek risk altında çalışmaktadır. Devletimiz, bu yüksek riskli görevleri ifa ederken yaralanan, engelli hale gelen (malul olan) veya şehit düşen personelin kendilerine ya da geride bıraktıkları ailelerine destek olmak amacıyla çeşitli yasal düzenlemeler hayata geçirmiştir. Bu düzenlemelerin en önemlilerinden biri, kamuoyunda "askeri tazminat" veya hukuki adıyla "nakdi tazminat" olarak bilinen haktır. Askerler için nakdi tazminat hakları, Anayasamızın "Sosyal Devlet" ilkesinin bir gereği olarak, personelin görev esnasında uğradığı bedensel veya ruhsal zararların bir nebze olsun telafi edilmesini amaçlamaktadır.
Nakdi tazminat hakkının temel yasal dayanağını 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu oluşturmaktadır. Bu kanunlar kapsamında; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile vatani görevini yapmakta olan er ve erbaşlar bu haklardan yararlanabilmektedir. Sadece kadrolu personel değil, aynı zamanda geçici köy korucuları ve sivil vatandaşlar da kanunun belirlediği istisnai durumlarda bu kapsama dahil edilebilmektedir.
Görevini ifa ederken bir çatışmada yaralanan, intikal esnasında trafik kazası geçiren, eğitim alanında kaza sonucu sakatlanan veya terör eylemleri nedeniyle zarar gören her bir askerimizin, devletten nakdi tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Bu tazminat, personelin rütbesine, görev statüsüne bakılmaksızın, meydana gelen zararın derecesine (maluliyet oranına) göre belirlenir. Nakdi tazminat, bir "lütuf" değil, kanunlarla güvence altına alınmış kesin bir haktır. Ancak bu hakkın elde edilmesi sürecinde bürokratik işlemlerin doğru yürütülmesi, sağlık kurulu raporlarının eksiksiz alınması ve gerektiğinde hukuki yollara süresi içinde başvurulması büyük önem taşımaktadır. Hak kayıplarının yaşanmaması adına, tazminat sürecinin her aşamasının titizlikle takip edilmesi, idari ve hukuki prosedürlerin eksiksiz yerine getirilmesi şarttır.
Konu ile ilgili olarak “Şehit Yakınlarının Hakları Hangi Kanunlarla Korunur?” başlıklı makalemizi de inceleyebilrsiniz.
.png)
Asker Nakdi Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Görev sırasında yaralanan veya sakatlanan askeri personelin nakdi tazminat alabilmesi için süreç otomatik olarak işlememektedir; kanunların öngördüğü idari ve hukuki adımların sırasıyla atılması gerekmektedir. Asker nakdi tazminat davası nasıl açılır sorusunun yanıtı, öncelikle "idari başvuru" şartının yerine getirilmesinden geçer. Türk İdare Hukuku sistemine göre, idareye karşı doğrudan dava açılmadan önce, zararın tazmini için ilgili kuruma başvurulması zorunludur.
İdari Başvuru ve Nakdi Tazminat Komisyonu Süreci: Olayın meydana gelmesinin ardından, personelin bağlı bulunduğu birliğin komutanlığı tarafından bir "Olay Yeri Tespit Tutanağı" ve "İdari Tahkikat Raporu" hazırlanır. Yaralanan personelin tedavi süreci tamamlandıktan sonra yetkili tam teşekküllü bir askeri hastaneden veya devlet hastanesinden "Kati Sağlık Kurulu Raporu" alınması gerekmektedir. Bu rapor, personelde oluşan iş gücü kaybını veya maluliyet derecesini belirler. Dosya tekemmül ettikten sonra (tamamlandıktan sonra), evraklar personelin bağlı bulunduğu kuvvet komutanlığının veya bakanlığın bünyesinde kurulan Nakdi Tazminat Komisyonu'na gönderilir. Komisyon, olayın görev esnasında ve görevin sebep ve tesiriyle meydana gelip gelmediğini, personelin kastı veya ağır kusuru olup olmadığını inceleyerek bir karar verir.
İdare Mahkemesinde Dava Süreci: Eğer Nakdi Tazminat Komisyonu tazminat ödenmesine yer olmadığına karar verirse (ret kararı) veya ödenen miktar yasal hesaplamalara göre eksik yatırılırsa, personelin bu işlemin iptali ve hakkı olan tutarın ödenmesi talebiyle İdare Mahkemesinde dava açma hakkı doğar.
- Dava Türü: Açılacak dava, hukuki niteliği itibarıyla bir "İptal ve Tam Yargı (Tazminat) Davası"dır. Komisyonun ret işleminin iptali ve ödenmesi gereken nakdi tazminatın yasal faiziyle birlikte tahsili talep edilir.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Bu tür uyuşmazlıklarda görevli yargı kolu İdari Yargı'dır. Yetkili mahkeme ise kural olarak işlemi tesis eden makamın (örneğin Ankara'daki komutanlık veya bakanlık) bulunduğu yer idare mahkemesi olabileceği gibi, son yasal düzenlemeler ışığında personelin görev yaptığı veya ikamet ettiği yer idare mahkemesi de olabilmektedir.
- Dava Açma Süresi (Hak Düşürücü Süre): Askeri tazminat davalarında süreler hayati önem taşır. Komisyonun ret veya eksik ödeme kararı personele tebliğ edildikten itibaren 60 gün içerisinde idare mahkemesinde dava açılması zorunludur. Bu 60 günlük süre hak düşürücü süredir; yani bu süre geçirildikten sonra dava açılırsa, mahkeme esasa girmeden davayı süre aşımı nedeniyle reddedecektir.
- Maddi ve Manevi Tazminat (Hizmet Kusuru): Nakdi tazminat komisyonundan alınan miktar, sadece kanunun belirlediği maktu (sabit) bir tutardır. Ancak olayda idarenin bir hizmet kusuru varsa (örneğin zırhlı aracın bakımının yapılmaması, eksik teçhizat verilmesi vb.), personel 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) Madde 13 kapsamında eylemi ve zararı öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halükarda eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde doğrudan idareye başvurarak, artan gerçek maddi zararının ve yaşadığı acı, elem, keder için manevi tazminat ödenmesini talep edebilir. Bu talep reddedilirse yine 60 gün içinde tam yargı davası açılır.
Dava dilekçesinin hazırlanması, olay yeri tutanaklarının hukuki analizi, sağlık kurulu raporlarındaki maluliyet oranlarının değerlendirilmesi ve idare hukukunun karmaşık usul kuralları göz önüne alındığında, bu sürecin alanında uzman bir idare veya askeri ceza/tazminat avukatı aracılığıyla yürütülmesi hak kayıplarını önlemek adına son derece önemlidir.
Asker Nakdi Tazminat Ödemeleri Nasıl Hesaplanır?
Yaralanan veya sakatlanan personele ödenecek tazminat miktarı rastgele veya mahkemenin takdirine göre belirlenmez; tamamen kanunlarla sabitlenmiş matematiksel formüllere dayanır. Asker nakdi tazminat ödemeleri nasıl hesaplanır konusu, en yüksek devlet memuru aylığı, memur maaş katsayısı ve kişinin aldığı sağlık kurulu raporundaki maluliyet derecesi gibi değişkenlere bağlıdır.
Hesaplamanın Temel Unsurları: 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun uyarınca hesaplama şu formülle yapılır: Kendi Gösterge Rakamı x O Dönemin Memur Maaş Katsayısı
- Gösterge Rakamı (En Yüksek Devlet Memuru Aylığı): Nakdi tazminatın tavan tutarı, en yüksek devlet memuru olan Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı'nın aylık gösterge ve ek gösterge rakamlarının toplamı (1500 + 8000 = 9500) üzerinden hesaplanır. Eğer olay terörle mücadele kapsamında meydana gelmişse (3713 sayılı kanun), bu rakam kanunun öngördüğü oranlarda artırımlı olarak uygulanır.
- Memur Maaş Katsayısı: Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yıl Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere yılda iki kez memur maaş katsayısı belirlenir. Nakdi tazminat komisyonunun karar verdiği tarihteki veya mahkemenin karar tarihindeki güncel katsayı hesaplamada dikkate alınır.
- Maluliyet Derecesi (Yaralanmanın Boyutu): Personele ödenecek tutar, uğradığı zararın ağırlığına göre değişir. Kati sağlık kurulu raporunda belirtilen maluliyet (iş gücü kaybı) dereceleri 1'den 6'ya kadar sınıflandırılır.
- 1. Derece Maluliyet (En Ağır Durumlar): Tam teşekküllü hastane raporuyla başkasının yardımı olmadan yaşayamayacak duruma geldiği tespit edilen (örneğin ağır felç, iki uzuv kaybı) personele, en yüksek devlet memuru aylığının belirli bir katı (örneğin terör kapsamında ise 100 katına kadar) ödenir.
- 2. ile 6. Derece Arası Maluliyetler: Sakatlığın veya uzuv kaybının derecesi düştükçe, ödenecek katman da kanundaki tabloya göre kademeli olarak azalır. (Örneğin; bir gözün kaybı, belirli parmakların kaybı, yürüme zorluğu vb. durumlar farklı derecelere tekabül eder).
- Maluliyet Bırakmayan Yaralanmalar: Askeri personel görev sırasında yaralanmış ancak tedavisi sonucunda hiçbir kalıcı sakatlığı veya iş gücü kaybı (maluliyeti) kalmamış olabilir. Kanun koyucu bu durumu da göz ardı etmemiştir. Kalıcı iz veya sakatlık bırakmayan, ancak kişiyi belirli bir süre işinden alıkoyan basit yaralanmalarda dahi, en yüksek devlet memuru brüt aylığının %20'sinden %100'üne kadar komisyonun takdir edeceği oranda bir miktar "yaralanma tazminatı" olarak ödenir.
Örnek Hesaplama Mantığı: Diyelim ki bir uzman çavuşumuz, iç güvenlik harekatı sırasında el yapımı patlayıcı (EYP) infilakı sonucu yaralandı ve sağ bacağında kalıcı hasar oluştu. Hastane raporu kendisine 3. derece vazife malullüğü verdi. 2330 ve 3713 sayılı kanunlar gereği, 3. derece maluliyetin karşılığı olan "kat" (örneğin 60 katı), o günkü memur maaş katsayısı ve en yüksek devlet memuru gösterge rakamı çarpılarak net miktar bulunur. Bu tutardan hiçbir vergi kesintisi (damga vergisi hariç) yapılamaz. Nakdi tazminat, tamamen vergi dışı bırakılmış net bir ödemedir.
Ayrıca unutulmamalıdır ki, idareden alınan bu Nakdi Tazminat, kişinin ileride açabileceği Tam Yargı (Maddi-Manevi Tazminat) davasında hesaplanacak toplam maddi tazminattan mahsup edilir (düşülür). Çünkü hukuk sistemimizde "sebepsiz zenginleşme yasağı" gereği, aynı zarar için devletten iki kez mükerrer maddi tazminat alınamaz. Ancak manevi tazminat talepleri bu mahsup işleminden tamamen bağımsızdır.
Görevde Yaralanan Askerlerin Hakları
Bir askeri personelin görev sırasında yaralanması, sadece ona bir defaya mahsus bir para (nakdi tazminat) ödenmesiyle kapanacak bir süreç değildir. Türkiye Cumhuriyeti, kanunu ve kurumlarıyla, vatanı için canını ortaya koyan personeline ömür boyu sürecek geniş kapsamlı haklar sunmaktadır. Görevde yaralanan askerlerin hakları, kişinin maluliyet (engellilik) durumuna, gazilik unvanı alıp almamasına ve bağlı bulunduğu sosyal güvenlik statüsüne göre çeşitlilik gösterir.
1. Vazife Malullüğü Aylığı (Gazi Maaşı): Tedavisi bitmesine rağmen görevine devam edemeyecek derecede sakat kalan (TSK'da Görev Yapamaz Raporu alan) personele, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından "Vazife Malullüğü Aylığı" bağlanır. Eğer olay terörle mücadele sırasında meydana gelmişse, bu aylık "Harp Malullüğü" veya "Terörle Mücadele Kanunu Kapsamında Vazife Malullüğü" adı altında normal emekli maaşlarından çok daha yüksek oranlarda ve özel ek göstergelerle bağlanır. Bu personelin "Gazi" unvanı almasıyla birlikte maaş hakları ömür boyu güvence altına alınır.
2. Sağlık ve Tedavi Hakları: Görevde yaralanan personelin her türlü tıbbi tedavisi, ameliyatları, fizik tedavi ve rehabilitasyon süreçleri devlet tarafından ücretsiz olarak karşılanır. Özellikle uzuv kaybı yaşayan gazilerimiz için hayati önem taşıyan ortez, protez, tekerlekli sandalye gibi tıbbi medikal malzemelerin en kaliteli ve modern olanları (örneğin mikroişlemcili akıllı protezler), hiçbir katılım payı veya fark ücreti alınmaksızın SGK ve Milli Savunma Bakanlığı koordinasyonunda temin edilir.
3. Kamuda İstihdam (İş) Hakkı: Terörle mücadele kanunu kapsamında veya vazife malulü sayılarak gazi unvanı alan personelin kendisine, eğer personel çalışamayacak durumdaysa eşine, eşi yoksa veya çalışamıyorsa çocuklarından birine, çocukları da yoksa kardeşlerinden birine devlet memurluğu kadrolarında istihdam hakkı tanınır. Bu hak, yaralanan personelin ve ailesinin ekonomik bağımsızlığını koruması için sunulan en değerli sosyal güvencelerden biridir.
4. OYAK ve Mehmetçik Vakfı Yardımları: Yaralanan personel eğer Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) üyesi ise, OYAK mevzuatı çerçevesinde tam veya kısmi maluliyet yardımı alır. Aynı şekilde TSK Mehmetçik Vakfı, görevde yaralanan ve malul olan erbaş ve erler ile rütbeli personele maluliyet derecelerine göre tek seferlik "Maluliyet Yardımı" ve devamında çocuklarının eğitim hayatları boyunca "Bakım ve Öğrenim Yardımı" (burs) sağlamaktadır.
5. Faizsiz Konut Kredisi ve TOKİ Önceliği: Görev malulü gazilere, Toplu Konut İdaresi (TOKİ) projelerinde özel kontenjan ve kura önceliği tanınır. Ayrıca, SGK aracılığıyla kullanabilecekleri, faizsiz veya son derece düşük faizli özel konut kredisi hakları bulunmaktadır. Bu kredi miktarı her yıl enflasyon oranlarına göre güncellenmektedir.
6. Sosyal ve Ücretsiz Ulaşım Hakları: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından verilen "Gazi Kimlik Kartı" ile yaralanan askerlerimiz ve bakmakla yükümlü oldukları aile bireyleri;
- Devlet Demiryolları (TCDD), şehir içi belediye otobüsleri, metro ve vapurlardan ömür boyu ücretsiz seyahat hakkına sahiptir.
- Elektrik ve su faturalarında kanunlarla belirlenmiş oranlarda (genellikle %40 ile %50 arası) indirim hakkından faydalanırlar.
- Müze, milli park ve ören yerlerine ücretsiz giriş yapabilir, devlet tiyatrolarından ücretsiz yararlanabilirler.
7. Derece ve Kademe İlerlemesi: Görevine devam edebilen (sınıf değiştirerek masa başı veya geri hizmette çalışan) ancak yaralanmış olan personel için özel derece/kademe ilerlemeleri sağlanır. Çalışmaya devam edemeyip malulen emekli olanların ise emsalleri (kendi dönem mezunları) görevde kaldıkları sürece rütbe atladıkça, gazimizin aldığı maluliyet maaşı da o emsallerinin yeni rütbesine göre sürekli olarak güncellenir ve artırılır.
Görevde yaralanan askerlerimizin hakları, devletin onlara olan vefa borcunun somut birer göstergesidir. Nakdi tazminat sürecinden ömür boyu sürecek sağlık ve maaş güvencelerine kadar uzanan bu hak yelpazesi, Mehmetçiğin ve ailesinin mağdur olmasını engellemek üzere titizlikle kurgulanmıştır. Her bir askerimizin veya yakınının, kulaktan dolma bilgiler yerine resmi makamların tebliğlerine ve alanında uzman hukukçuların yönlendirmelerine itibar etmesi, bu haklara eksiksiz ve zamanında ulaşabilmeleri için en doğru yol olacaktır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
