Karayollarında her gün milyonlarca aracın trafiğe çıkması, ne yazık ki öngörülemeyen ve telafisi imkansız sonuçlar doğuran kazaları da beraberinde getirmektedir. Ölümlü trafik kazası davası, bir trafik kazası neticesinde bir veya birden fazla kişinin hayatını kaybetmesi durumunda, vefat eden kişinin yakınlarının (desteğinden yoksun kalanların) maddi ve manevi zararlarının tazmin edilmesi amacıyla açılan hukuki bir süreçtir. Türk Hukuk sisteminde bu davalar, özünde bir "haksız fiil" sorumluluğuna dayanmakla birlikte, Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili maddeleri çerçevesinde şekillenir. Bu dava türü, hem ceza hukuku boyutunu (taksirle ölüme neden olma) hem de özel hukuk boyutunu (maddi ve manevi tazminat) barındıran oldukça kompleks ve çok yönlü bir hukuki prosedürdür.
Ölümlü trafik kazalarında hukuki sürecin muhatapları (davalılar) genellikle birden fazladır. Kazaya sebebiyet veren kusurlu araç sürücüsü, aracın ruhsat sahibi, aracı fiilen işleten kişi (işleten sıfatına sahip olan kişi veya kurumlar) ve aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasını (Trafik Sigortası) düzenleyen sigorta şirketi bu davalarda müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar. Müşterek ve müteselsil sorumluluk ilkesi, vefat eden kişinin yakınlarına, zararlarının tazmini için bu sorumlulardan dilediklerine (veya hepsine birden) başvurma hakkı tanır. Bu durum, özellikle kazaya karışan sürücünün maddi durumunun yetersiz olduğu hallerde, mağduriyetlerin giderilmesi açısından sigorta şirketlerinin ve araç sahiplerinin devreye girmesini sağlayarak büyük bir güvence oluşturur.
Görevli ve yetkili mahkeme boyutu da ölümlü trafik kazası davası süreçlerinde büyük önem taşır. Davanın kime karşı açılacağına bağlı olarak görevli mahkeme değişkenlik gösterebilir. Eğer dava sadece haksız fiili işleyen sürücüye ve araç sahibine karşı açılacaksa, genel görevli mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir. Ancak dava, aracın trafik sigortasını yapan sigorta şirketine karşı açılacaksa (ki uygulamada genellikle sigorta şirketleri davaya dahil edilir), bu durumda Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereği haksız fiilden kaynaklansa dahi mutlak ticari dava niteliği ortaya çıkabileceğinden Asliye Ticaret Mahkemeleri görevli olabilmektedir. Öte yandan, son yıllarda uyuşmazlıkların çok daha hızlı çözülmesi amacıyla mahkemelere alternatif olarak kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta şirketlerine karşı ileri sürülen maddi tazminat taleplerinde en çok tercih edilen hukuki yoldur.
Bu davayı açmaya hakkı olan kişiler (davacı sıfatı taşıyanlar), kural olarak vefat edenin yaşarken maddi veya manevi destek sağladığı kişilerdir. Anne, baba, eş ve çocuklar "doğal destek" kabul edildikleri için, vefat edenin onlara destek sağladığını ayrıca ve ismen ispat etmelerine gerek yoktur; mahkemeler ve Yargıtay içtihatları bu kişilerin destekten yoksun kaldığını karine olarak kabul eder. Ancak vefat eden kişinin nişanlısı, kardeşi, amcası veya bakımını üstlendiği herhangi bir üçüncü kişi dava açmak isterse, vefat edenin sağlığında kendisine fiili ve düzenli bir şekilde destek olduğunu somut delillerle (banka dekontları, tanık beyanları, ortak yaşam kanıtları) ispatlamak zorundadır.
Ayrıca trafik kazaları hakkında “Trafik Kazası Tazminat Davası” başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.
Ölümlü Trafik Kazası Tazminat Hakkı
Ölümlü bir trafik kazası sonrası geride kalanların en temel yasal hakkı, uğradıkları maddi ve manevi yıkımın bir nebze olsun hukuken telafi edilmesini amaçlayan tazminat hakkıdır. Bu hak, Türk hukukunda temelde maddi tazminat ve manevi tazminat olmak üzere iki ana başlık altında toplanır ve incelenir. Tazminat kalemlerinin doğru hesaplanması, eksiksiz talep edilmesi ve doğru kurumlara yöneltilmesi, hak kayıplarının önüne geçilmesi adına hayati derecede önemlidir.
1. Maddi Tazminat Talepleri (Destekten Yoksun Kalma Tazminatı)
Ölümlü trafik kazası davası denildiğinde akla ilk gelen ve en büyük maddi kalemi oluşturan unsur Destekten Yoksun Kalma Tazminatı'dır. Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesinde açıkça düzenlenen bu tazminat türü, ölen kişinin sağlığında maddi olarak destek olduğu kişilerin, bu ölüm sebebiyle gelecekte uğrayacakları maddi kaybın peşin ve toptan olarak ödenmesini ifade eder. Bu tazminat, ölenin mirasçılık sıfatına bağlı bir hak değildir; tamamen "fiili destek" kavramına dayanır. Yani bir kişi ölenin resmi mirasçısı olmasa bile, yaşarken ondan düzenli destek görüyorsa bu tazminatı talep edebilir. Mirasın reddedilmiş olması dahi destekten yoksun kalma tazminatı talep etmeye engel teşkil etmez, zira bu hak doğrudan doğruya ölüm olayı ile destek görenlerin şahsında doğan bağımsız bir haktır.
Destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanması, "Aktüerya Hukuku" adı verilen son derece teknik ve uzmanlık gerektiren bir alandır. Bu hesaplama yapılırken mahkemelerce atanan uzman aktüerya bilirkişileri şu temel parametreleri dikkate alırlar:
- Vefat Edenin Yaşı ve Bakiye Ömrü: Vefat edenin kaza tarihindeki yaşı baz alınarak, TRH 2010 veya PMF 1931 gibi ulusal/uluslararası yaşam tabloları kullanılarak muhtemel yaşama süresi (bakiye ömrü) belirlenir.
- Destek Görenlerin Yaşı: Eşin yeniden evlenme ihtimali, çocukların ise (kız veya erkek olmalarına, eğitim durumlarına göre değişmekle birlikte) genellikle 18, 22 (lise) veya 25 (üniversite) yaşlarına kadar destek alacakları varsayılır. Anne ve babanın da kendi bakiye ömürleri nispetinde destek alacakları hesaplanır.
- Vefat Edenin Gelir Durumu: Eğer vefat eden asgari ücretle çalışıyorsa hesaplama asgari ücret üzerinden yapılır. Ancak kişi yüksek maaşlı bir profesyonel, bir şirket sahibi veya alanında uzman bir memur ise, bu gelirin resmi belgelerle ispatlanması halinde, hesaplama bu yüksek gelir üzerinden yapılır. Kişinin kaza tarihinde çalışmıyor olması (örneğin ev hanımı olması veya bebek olması) tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; bu durumda dahi asgari ücret üzerinden "farazi destek" hesabı yapılır.
- Kusur Oranı: Trafik kazası tespit tutanağı ve adli tıp trafik ihtisas dairesi raporlarına göre belirlenen kusur oranları, tazminattan doğrudan indirim sebebidir. Vefat eden kişinin kazada %25 kusuru varsa, hesaplanan toplam tazminat bedelinden %25 oranında "kusur indirimi" yapılır.
Maddi tazminat kapsamına giren diğer kalemler ise cenaze ve defin giderleri ile eğer kişi kazadan hemen sonra vefat etmeyip bir süre hastanede tedavi görmüşse, bu süreçte yapılan tedavi giderleridir. Bu masraflar da faturalandırılmak veya piyasa rayiçlerine göre bilirkişi marifetiyle hesaplanmak suretiyle sorumlulardan talep edilebilir.
2. Manevi Tazminat Talepleri
Manevi tazminat, vefat edenin yakınlarının ölüm olayı sebebiyle duydukları derin acı, elem, keder ve psikolojik sarsıntının bir nebze de olsa hafifletilmesi amacıyla hükmedilen bir tazminat türüdür. Manevi tazminatın miktarı hesaplanırken belirli bir matematiksel formül yoktur. Hakim; tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, olayın meydana geliş şeklini, kazadaki kusur durumunu, vefat eden ile davacıların yakınlık derecesini ve paranın satın alma gücünü dikkate alarak "adalete uygun" ve "zenginleşme aracı olmayacak" makul bir miktar belirler.
Bilinmesi gereken en önemli hususlardan biri, zorunlu trafik sigortalarının (Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası) kural olarak manevi tazminat taleplerini karşılamadığıdır. Trafik sigortası poliçeleri sadece maddi zararları (bedeni ve maddi hasarları) poliçe limitleri dahilinde öder. Ancak aracın İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) sigortası veya kasko poliçesine eklenmiş bir manevi tazminat klozu varsa, manevi tazminat bu şirketlerden de talep edilebilir. Aksi takdirde, manevi tazminat davası doğrudan kazaya sebebiyet veren sürücüye, araç sahibine veya aracı işletene karşı açılmak zorundadır.
Ayrıca, kazaya karışan aracın tespit edilememesi (vurup kaçma), aracın zorunlu trafik sigortasının olmaması veya sigorta şirketinin iflas etmiş olması gibi durumlarda, devletin kurmuş olduğu Güvence Hesabı devreye girer. Vefat edenin yakınları, bu gibi durumlarda hak kaybına uğramamak için Güvence Hesabına başvurarak destekten yoksun kalma tazminatlarını devlet güvencesi altındaki bu fondan tahsil edebilirler.
Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?
Ölümlü trafik kazası davası süreçlerinde en çok dikkat edilmesi gereken usul kurallarının başında "zamanaşımı" kurumu gelmektedir. Zamanaşımı süresinin kaçırılması, ne kadar haklı olunursa olunsun, davanın esasına girilmeksizin usulden reddedilmesi (hakkın kaybedilmesi) anlamına gelir. Trafik kazalarından doğan tazminat davalarında zamanaşımı süreleri Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri ile düzenlenmiş olup, eylemin aynı zamanda suç teşkil etmesi sebebiyle Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) uzamış ceza zamanaşımı kuralları devreye girmektedir.
Genel kural olarak Karayolları Trafik Kanunu madde 109 uyarınca; motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halükarda, kaza gününden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Yani bir kişi trafik kazası geçirdiğinde veya bir yakınını kaybettiğinde, kimin kusurlu olduğunu ve zararın boyutunu öğrendiği andan itibaren 2 yıl içerisinde dava açmak zorundadır.
Ancak, ölümlü trafik kazaları, Türk Ceza Kanunu kapsamında "Taksirle Ölüme Neden Olma" (TCK m.85) suçunu oluşturur. Hukukumuzda yerleşmiş ve Yargıtay içtihatlarıyla da sabit olan çok önemli bir kural vardır: Uzamış Ceza Zamanaşımı. Eğer haksız fiil aynı zamanda bir ceza kanunu ihlali (suç) niteliği taşıyorsa ve ceza kanunu bu suç için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, tazminat davalarında da bu uzun olan ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Ölümlü trafik kazalarında uzamış ceza zamanaşımı süresinin hesaplanması şu şekilde yapılır:
- Kazada sadece 1 kişi vefat etmişse, TCK 85/1 uyarınca asliye ceza mahkemesinde yargılama yapılır ve suçun asli dava zamanaşımı süresi TCK 66/1-d gereğince 15 yıldır. Bu sebeple, 1 kişinin öldüğü trafik kazalarında maddi ve manevi tazminat davası açma süresi kaza tarihinden itibaren 15 yıla kadar uzamaktadır.
- Kazada 1'den fazla kişi vefat etmişse veya 1 kişi vefat etmiş ve en az 1 kişi de yaralanmışsa, bu durumda eylem TCK 85/2 kapsamında daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hallere girer ve yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır. Bu durumda da uygulanacak uzamış ceza zamanaşımı süresi yine en az 15 yıl olarak kabul edilmektedir.
Bu sürelerin bilinmesi, eski tarihli kazalarda bile hak aranabileceğini göstermesi açısından kritik öneme sahiptir. Örneğin; 8 yıl önce gerçekleşmiş ölümlü bir trafik kazasında, şayet daha önce ibra (feragat) edilmemiş ve bir dava açılmamışsa, uzamış ceza zamanaşımı süresi olan 15 yıl henüz dolmadığından, geride kalan yakınlar bugün dahi dava açarak maddi ve manevi tazminatlarını talep edebilirler. Zamanaşımını kesen durumlar (örneğin arabuluculuğa başvuru, sigorta şirketine başvuru yapılması, kısmi ödeme alınması veya icra takibi başlatılması) da bu sürelerin hesabında ayrıca değerlendirilmelidir. Zamanaşımı süresinin hesaplanması son derece teknik bir konu olduğundan, bir günle bile davanın kaybedilmemesi için sürenin bir hukukçu tarafından titizlikle incelenmesi elzemdir.
Trafik Kazası Avukatlık Hizmeti
Ölümlü trafik kazası davası, sadece dilekçe yazıp mahkemeye sunmaktan ibaret bir süreç değildir. Yüksek meblağlı maddi çıkarların, karmaşık kusur tespitlerinin, aktüerya hesaplamalarının ve acımasız kurumsal sigorta şirketlerinin taraf olduğu bu davalar, profesyonel bir trafik kazası avukatı veya tazminat avukatı tarafından yönetilmediğinde ciddi hak kayıplarına yol açmaktadır. Maalesef kazanın hemen ardından, cenaze evinin acısı henüz tazeyken kapıya dayanan ve kendilerini "Hasar Danışmanlık Şirketi", "Sigorta Danışmanlık Bürosu" gibi isimlerle tanıtan yetkisiz kişi ve kurumlar, vatandaşların acılarını ve hukuki bilgisizliklerini suiistimal etmektedir. Türkiye Barolar Birliği'nin de defalarca uyardığı üzere, bu aracı kurumların dava açma veya hukuki temsil yetkisi yoktur. Vekaletname ile yetki verildikten sonra fahiş komisyonlar keserek mağdurları ikinci kez mağdur etmektedirler. Yasal hakların tam ve eksiksiz savunulması yalnızca ruhsatlı bir avukat aracılığıyla mümkündür.
Profesyonel bir avukatlık hizmeti, trafik kazasının olduğu andan tahsilatın yapıldığı ana kadar çok geniş bir yelpazeyi kapsar. Trafik kazası avukatlık hizmetinin sağladığı temel avantajlar ve yürütülen işlemler şunlardır:
- Delillerin Hızla Toplanması ve Kusur Tespiti: Olay yerinde tutulan Kaza Tespit Tutanağı her zaman %100 doğru olmayabilir. Uzman bir avukat, tutanağa itiraz edebilir, olay yeri kamera kayıtlarının silinmeden toplanmasını (gerekirse savcılık veya sulh ceza hakimliği aracılığıyla) sağlayabilir ve alanında uzman trafik bilirkişilerinden özel mütalaa alarak kusur oranının müvekkili lehine değişmesini (örneğin asli kusurun karşı tarafa verilmesini) sağlayabilir.
- Ceza Dosyasının Takibi: Ölümlü trafik kazaları aynı zamanda bir kamu davasıdır. Asliye Ceza veya Ağır Ceza mahkemelerinde görülen ceza davasına "katılan" (müdahil) sıfatıyla katılmak, sanığın (kusurlu sürücünün) hak ettiği cezayı almasını sağlamak ve ceza mahkemesinde verilecek kusur raporunun tazminat davasına da emsal teşkil edeceği bilinciyle süreci yönetmek avukatın asli görevlerindendir.
- Sigorta Şirketine Zorunlu Başvuru Süreci: Karayolları Trafik Kanunu madde 97 gereği, dava açmadan veya tahkime gitmeden önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru zorunluluğu vardır (Dava şartı). Başvurunun eksik evrakla yapılması veya yanlış ibareler içermesi sürecin aylarca uzamasına neden olur. Trafik kazası avukatı; veraset ilamı, kaza tutanağı, ölüm belgesi, epikriz raporları ve gelir belgelerini usulüne uygun şekilde derleyerek sigorta şirketini temerrüde (gecikmeye) düşürür.
- Sigorta Tahkim Komisyonu Süreci: Günümüzde mahkemelerin yoğunluğu nedeniyle bir Asliye Ticaret Mahkemesinde açılan trafik kazası davası (istinaf ve Yargıtay aşamalarıyla birlikte) 4-5 yıl sürebilmektedir. Oysa uzman bir avukatın hazırlayacağı eksiksiz bir dosya ile Sigorta Tahkim Komisyonu'na yapılacak başvuru, yasal süreler gereği maksimum 4 ila 6 ay içerisinde sonuçlanmaktadır. Tahkim sürecinde hakem heyetini ikna etmek, bilirkişi (aktüerya) raporuna süresi içinde ve teknik donanımla itiraz etmek, tamamen avukatlık mesleğinin tecrübesine dayanan işlemlerdir.
- İbra Sözleşmelerinin İncelenmesi ve Gerçek Değerin Tahsili: Sigorta şirketleri, dava açılmadan önce mağdurlara ulaşarak, hesaplanması gereken gerçek destekten yoksun kalma tazminatı miktarının çok altında bir rakam teklif ederek "İbraname" (aklama belgesi) imzalatma yoluna gidebilirler. Avukat, sigorta şirketinin teklif ettiği rakam ile gerçekte alınması gereken aktüeryal bedeli kıyaslar. Şayet eksik ödeme (bakiye tazminat) durumu varsa, imzalanan makbuzun "kısmi ödeme" olarak kabul edilmesini sağlayarak, bakiye kalan asıl büyük miktar için ek dava açılmasını organize eder.
- Arabuluculuk ve Manevi Tazminat: Maddi tazminat dışında, manevi tazminat taleplerinin sürücü ve araç sahibine yöneltilmesi aşamasında dava şartı arabuluculuk süreçlerinin yürütülmesi, arabuluculuk tutanaklarının tanzimi ve anlaşmazlık durumunda mahkeme sürecinin başlatılması hukuki güvence altına alınır.
Ölümlü trafik kazası davası, telafisi mümkün olmayan acıların yaşandığı travmatik bir dönemin ardından hukuki ve finansal adaletin sağlanması için hayati bir araçtır. Gerek mirasçılık ve destek ilişkisinin tespiti, gerek uzamış ceza zamanaşımı sürelerinin hesaplanması, gerekse aktüerya hesaplamaları ile doğru tazminat miktarının ortaya çıkarılması, sıradan bir vatandaşın tek başına üstesinden gelemeyeceği kadar teknik konulardır. Hakkın tam manasıyla, eksiksiz ve en kısa sürede tesisi için, bu alanda uzmanlaşmış liyakat sahibi hukuk bürolarından trafik kazası avukatlık hizmeti almak, telafisi güç zararların önüne geçecek en doğru ve güvenilir adımdır. Geride kalanların yaşam standartlarının korunması ve manevi acılarının bir nebze olsun dindirilmesi adına yasal süreçlerin ciddiyetle ve profesyonellikle yürütülmesi şarttır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
