Emniyet Teşkilatı mensupları, mesai mefhumu gözetmeksizin, toplumun huzur ve güvenliğini sağlamak amacıyla son derece zorlu, stresli ve tehlikeli şartlar altında görev yapmaktadırlar. Bu zorlu çalışma koşulları, zaman zaman polis memurlarının görevleri sırasında çeşitli kazalar geçirmelerine, yaralanmalarına veya mesleki hastalıklara yakalanmalarına neden olabilmektedir. İşte tam bu noktada, devletin kolluk kuvvetlerini ve onların ailelerini güvence altına almak amacıyla oluşturduğu hukuki bir zırh olan "Polis Vazife Malullüğü" kavramı devreye girmektedir.
Vazife malullüğü, en temel ifadeyle; kamu görevlilerinin, yürüttükleri kamu hizmeti nedeniyle bedensel veya ruhsal bütünlüklerinin kalıcı olarak zarara uğraması ve bu durumun onların mesleklerini icra etmelerini engellemesi halidir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 47. maddesi kapsamında düzenlenen vazife malullüğü, sıradan bir maluliyet (hastalanma veya sakatlanma) durumundan çok daha farklı hukuki sonuçlar ve ayrıcalıklar doğurur. Çünkü burada asıl olan, kişinin kendi kusurundan veya doğal bir hastalıktan ziyade, devletin ona verdiği görevi ifa ederken sağlığını kaybetmesidir. Bu fedakarlığın karşılığı olarak da devlet, vazife malulü olan personeline normal emeklilik şartlarından çok daha avantajlı haklar sunmaktadır.
Ayrıca vazife malullüğü ile ilgili genel bilgi için “Vazife Malullüğü Nedir? Polis, Asker ve Jandarma İçin Kapsamlı Rehber” başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.
Peki, Polis Vazife Malullüğü haklarından kimler yararlanabilir?
Emniyet Teşkilatı bünyesinde görev yapan ve 5510 sayılı Kanun kapsamında 4/1-c (eski adıyla Emekli Sandığı) statüsünde sigortalı olan tüm personel bu haktan yararlanma potansiyeline sahiptir. Detaylandırmak gerekirse:
- Aktif Görevdeki Polis Memurları: Çevik kuvvet, asayiş, trafik, terörle mücadele, kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele gibi birimlerde fark etmeksizin görev yapan tüm polis memurları.
- Rütbeli Personel: Komiser yardımcıları, komiserler, başkomiserler, emniyet amirleri ve emniyet müdürleri.
- Özel Harekat Polisleri (PÖH): Operasyonel şartları gereği en yüksek risk grubunda yer alan özel harekat personeli.
- Çarşı ve Mahalle Bekçileri: Emniyet Teşkilatı bünyesinde kolluk kuvveti olarak görev ifa eden bekçiler de aynı yasal mevzuata ve sağlık yönetmeliğine tabi oldukları için vazife malullüğü haklarından faydalanabilirler.
- Eğitim Gören Öğrenciler: Belirli şartlar altında Polis Meslek Yüksekokulu (PMYO), Polis Meslek Eğitim Merkezi (POMEM) ve Polis Amirleri Eğitimi Merkezi'nde (PAEM) eğitim görürken veya intibak eğitimi sırasında, eğitim faaliyetinin bir gereği olarak sakatlanan veya hastalanan adaylar.
Vazife malullüğünün kazandırdığı haklar sadece bir maaş bağlanmasından ibaret değildir. Vazife malulü sayılan bir polis memuru, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği uyarınca durumuna göre "İdari Polis" statüsüne geçerek masa başı ve silahsız bir görevde mesleğine devam etme hakkına sahip olabilir. Eğer maluliyet durumu çalışmasına tamamen engel teşkil ediyorsa, "Malulen Emekli" edilerek kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanır. Ayrıca, bu statüyü kazanan polisler ve aileleri; faizsiz konut kredisi, ek ödemeler (tütün ikramiyesi vb.), çocukları için eğitim öğretim yardımı, su ve elektrik faturalarında indirim, ücretsiz seyahat hakkı, kamu kurum ve kuruluşlarına ait misafirhane ve kamplardan öncelikli yararlanma gibi çok geniş çaplı sosyal ve ekonomik haklara sahip olurlar. Özellikle terör olayları neticesinde oluşan maluliyetlerde (3713 sayılı Kanun kapsamındaki malullük) tazminat ve aile bireylerinden birinin kamuda istihdamı gibi çok daha kapsamlı haklar devreye girmektedir. Ayrıca web sitemizin makaleler bölümünde şehit ve gazi hakları ile ilgili diğer makalelerimizi de inceleyebilirsiniz.
Polis Vazife Malullüğü Şartları Nelerdir?
Bir Emniyet Teşkilatı mensubunun vazife malulü sayılabilmesi için, meydana gelen rahatsızlığın veya yaralanmanın sıradan bir olay olarak değerlendirilmemesi, hukuken belirli şartları katı bir şekilde taşıması gerekmektedir. SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) ve yasal mevzuat, bir maluliyetin "vazife" kaynaklı olup olmadığını tespit ederken titiz bir inceleme yapar. Polis vazife malullüğü şartları temel olarak maddi olay, sağlık durumu ve nedensellik bağı olmak üzere üç ana sacayağına oturur.
1. Vazife ile Olay Arasındaki Nedensellik (İlliyet) Bağı Vazife malullüğünün en temel ve olmazsa olmaz şartı, yaşanan sağlık sorunu (fiziksel yaralanma veya psikolojik rahatsızlık) ile ifa edilen polislik görevi arasında doğrudan bir sebep-sonuç ilişkisinin bulunmasıdır. Hukuk dilinde buna "nedensellik bağı" denir. 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesi bu durumu şu hallerde kabul eder:
- Sigortalının vazifesini yaptığı sırada doğan arızalar,
- Vazifesi dışında idarece görevlendirildiği herhangi bir kamu idaresine ait başka işleri yaparken doğan arızalar,
- Kurumun menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken meydana gelen arızalar,
- İdarece sağlanan bir taşıtla işe geliş ve gidişi sırasında (servis kazaları vb.) meydana gelen arızalar.
Örneğin; bir polis memurunun devriye görevi sırasında trafik kazası geçirmesi, bir suçluyu kovalarken düşüp yaralanması, silahlı çatışmada vurulması veya olay yeri incelemesi yaparken kimyasal maddeye maruz kalması durumlarında nedensellik bağı açıktır. Ancak, memurun yıllık iznindeyken kendi özel aracıyla geçirdiği bir kaza vazife malullüğü kapsamına girmez, şartları taşıyorsa adi malullük sayılabilir.
2. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğine Göre Maluliyet Derecesi Polislerin sağlık durumları, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilir. Bu yönetmelikte hastalıklar ve sakatlıklar A, B, C, D ve E dilimleri olmak üzere beş kategoriye ayrılmıştır.
- A, B ve C Dilimleri: Bu dilimlerde yer alan sağlık sorunları genellikle tedavi edilebilir veya polisin aktif görevini yapmasına (silahlı görevler dahil) engel teşkil etmeyen durumlardır. Bu dilimler maluliyet gerektirmez.
- D Dilimi: Polisin aktif, silahlı ve operasyonel görevleri yapmasına engel olan, ancak Emniyet Teşkilatı bünyesinde geri hizmetlerde (idari, büro, masa başı işler) çalışmasına olanak tanıyan kalıcı rahatsızlıklardır. Görevi nedeniyle D dilimi bir rahatsızlığa yakalanan polis, vazife malulü sayılır. Bu aşamada polise bir tercih hakkı sunulur: Ya vazife malullüğü aylığı alarak emekli olmak ya da "İdari Polis" statüsüne geçerek sivil memur mesaisi ile çalışmaya devam edip emekli maaşını hak edeceği yaşa kadar görevini sürdürmek.
- E Dilimi: Personelin hiçbir surette polislik yapamayacağı, idari polis dahi olamayacağı çok ağır sağlık sorunlarını kapsar. Bu durumda olan personel zorunlu olarak malulen emekli edilir ve kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanır.
3. Mesleki Hastalıklar ve Psikolojik Travmaların Durumu Sadece fiziksel yaralanmalar değil, görevin sebep olduğu mesleki hastalıklar ve psikolojik travmalar da (örneğin PTSD - Travma Sonrası Stres Bozukluğu) şartların oluşması halinde vazife malullüğü kapsamında değerlendirilebilir. Ancak psikolojik rahatsızlıklarda nedensellik bağının ispatı, fiziksel yaralanmalara göre çok daha zordur. Örneğin, bir terör saldırısına veya ağır bir çatışmaya bizzat şahit olan ve müdahale eden personelde yıllar sonra ortaya çıkan ağır psikiyatrik sorunların, o olaydan kaynaklandığının heyet raporları ve tıbbi geçmiş ile kesin olarak kanıtlanması şarttır.
4. Ağır Kusur ve Kasıt Durumunun Olmaması Vazife malullüğünün onaylanabilmesi için yaralanma veya hastalığın memurun kendi kasıtlı hareketinden (örneğin bilerek kendi kendini yaralama), ağır kusurundan veya suç sayılacak bir eyleminden kaynaklanmaması gerekir. Memur, amirlerinin verdiği meşru ve yasal emirleri uygularken veya yasal mevzuatın kendisine yüklediği görevleri icra ederken zarar görmüş olmalıdır.
Polis Vazife Malullüğü Başvurusu Nasıl Yapılır?
Polis vazife malullüğü süreci, kendiliğinden işleyen bir süreç olmaktan ziyade, detaylı evrak hazırlığı, resmi yazışmalar ve bürokratik aşamalar içeren çok adımlı bir başvuru prosedürünü gerektirir. Sürecin sağlıklı yürütülmesi ve hak kaybı yaşanmaması için başvuru adımlarının eksiksiz yerine getirilmesi son derece kritiktir.
Adım 1: Olayın Belgelenmesi ve Tutanakların Tutulması Vazife malullüğü sürecinin ilk ve en önemli yapı taşı olay anıdır. Görev sırasında bir kaza veya yaralanma meydana geldiğinde, durumun derhal resmi olarak kayıt altına alınması şarttır. Bu kapsamda;
- Olay Yeri Tutanağı: Olayın nerede, nasıl ve ne zaman meydana geldiğini anlatan detaylı bir tutanak tutulmalıdır.
- Görev Belgesi / Nöbet Çizelgesi: Olay anında polisin resmi olarak o göreve atandığını, mesaide olduğunu kanıtlayan amir onaylı belgeler (görev emri, günlük vukuat raporları vb.) dosyaya eklenmelidir.
- Tanık İfadeleri: Olayı gören mesai arkadaşları veya vatandaşların imzalı ifadeleri dosyanın gücünü artırır.
- Adli / İdari Soruşturma Evrakları: Eğer kaza bir trafik kazasıysa trafik kaza tespit tutanağı, silahlı bir olaysa kriminal raporlar ve adli tüzük raporları başvuruya dahil edilmelidir.
Adım 2: Kesin Sağlık Kurulu Raporunun Alınması Yaralanan veya hastalanan personelin ilk müdahaleleri ve tedavileri bittikten sonra, maluliyet durumunun kalıcı olup olmadığının tespiti gerekir. Bunun için personelin, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Tam Teşekküllü Devlet Hastaneleri veya Üniversite Hastanelerinden (Eğitim ve Araştırma Hastaneleri) "Sağlık Kurulu Raporu" alması lazımdır.
- Hastaneye sevk genellikle bağlı bulunulan Emniyet Müdürlüğü (Personel Şube Müdürlüğü) aracılığıyla resmi yazıyla yapılır.
- Alınacak olan heyet raporunda, hastalığın/yaralanmanın durumu, bulguları ve Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğine göre hangi "Dilim" (D veya E dilimi vb.) içerisinde yer aldığı hekimler kurulu tarafından açıkça belirtilmelidir. Raporun "karar" hanesi hukuki sürecin yönünü belirler.
Adım 3: Emniyet Genel Müdürlüğüne (EGM) Başvuru ve Dosyanın Hazırlanması Sağlık raporu kesinleştikten sonra polis memuru (veya vefat söz konusuysa hak sahibi ailesi), bağlı bulunduğu birime bir dilekçe ile başvurur. Dilekçede, geçirilen kaza/olay nedeniyle vazife malullüğü hükümlerinden (veya idari polislikten) yararlanma talebi açıkça ifade edilir. İl Emniyet Müdürlüğü Personel Şubesi, polis memurunun sağlık raporunu, olay tutanaklarını, sicil özetini ve görev belgelerini bir araya getirerek bir dosya oluşturur ve bu dosyayı Ankara'daki Emniyet Genel Müdürlüğü, Sosyal Hizmetler ve Sağlık Daire Başkanlığı'na gönderir. EGM Sağlık Komisyonu evrakları kendi yönetmeliği açısından inceler.
Adım 4: SGK Sağlık Kurulu İncelemesi EGM, dosyayı onayladıktan sonra nihai ve kesin kararı verecek olan kurum Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı'dır. EGM dosyayı SGK'ya iletir. SGK bünyesindeki SGK Sağlık Kurulu, hastane raporlarını ve olayın meydana geliş şeklini inceler. Burada iki temel soruya cevap aranır:
- Personelin maluliyet oranı, kanunların aradığı asgari sınırı geçiyor mu? (Çalışma gücü kaybı var mı?)
- Bu maluliyet ile "vazife" arasında illiyet (nedensellik) bağı var mı? SGK Sağlık Kurulu bu inceleme sonucunda bir karar verir ve bu kararı hem EGM'ye hem de polis memuruna yazılı olarak tebliğ eder. Karar olumluysa, kişinin vazife malullüğü aylığı bağlanma işlemleri veya idari polisliğe geçiş süreci resmen başlar.
Polis Vazife Malullüğü Reddi Halinde Ne Yapılmalı?
Ne yazık ki, polis vazife malullüğü başvurularında her zaman istenilen olumlu sonuç ilk aşamada alınamayabilmektedir. SGK Sağlık Kurulu, dosyayı inceledikten sonra "hastalık ile görev arasında nedensellik bağı kurulamadığı", "maluliyet oranının yetersiz olduğu", "rahatsızlığın mesleğe girmeden önce var olduğu" veya "sağlık kurulu raporundaki bulguların ilgili kanun maddelerini karşılamadığı" gibi çeşitli gerekçeler ileri sürerek vazife malullüğü talebini reddedebilir.
Bir polis memuru için yıllarca hizmet ettiği teşkilatında görevi uğruna sağlığını kaybettikten sonra başvurunun reddedilmesi büyük bir hayal kırıklığı ve mağduriyet yaratır. Ancak bu ret kararı, hukuki yolun sonu demek değildir. İdare hukukumuzda, SGK'nın ret kararlarına karşı başvurulabilecek son derece etkili idari ve yargısal yollar mevcuttur. Başvurusu reddedilen bir polisin vakit kaybetmeden ve hak düşürücü sürelere dikkat ederek atması gereken adımlar şunlardır:
1. SGK Yüksek Sağlık Kuruluna İtiraz (İdari Aşama) SGK Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı veya SGK Sağlık Kurulunun verdiği ret kararı tarafınıza yazılı olarak tebliğ edildikten sonra, doğrudan dava açmadan önce idari bir itiraz mekanizmasını kullanmak mümkündür (ve bazı durumlarda zorunludur).
- Red kararının tebliğinden itibaren yasal süreler içerisinde (genellikle 60 gün, ancak gecikmeksizin yapmak en doğrusudur), SGK Yüksek Sağlık Kuruluna bir itiraz dilekçesi sunulmalıdır.
- Bu dilekçede, red gerekçelerinin neden hukuka ve tıbbi gerçeklere aykırı olduğu detaylıca anlatılmalı, varsa eksik bırakılan hastane epikriz raporları, yeni doktor mütalaaları veya olayın vahametini kanıtlayan ek tutanaklar dosyaya sunulmalıdır.
- SGK Yüksek Sağlık Kurulu, bir üst kurul sıfatıyla dosyayı tıbbi ve idari yönden yeniden inceler. Yüksek Sağlık Kurulu'nun vereceği karar SGK açısından kesin niteliktedir.
2. İdare Mahkemesinde İptal Davası Açılması (Yargısal Aşama) Eğer itirazınız SGK Yüksek Sağlık Kurulu tarafından da reddedilirse veya kuruma yaptığınız başvuruya yasal cevap verme süresi içerisinde (zımni red süresi) cevap verilmezse, artık uyuşmazlığın çözümü için Türk Milleti adına karar veren bağımsız mahkemelere gitmekten başka yol kalmaz.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Vazife malullüğünün reddi işlemine karşı açılacak dava bir "İdari İşlemin İptali" davasıdır. Görevli mahkemeler İdare Mahkemeleri'dir. Yetkili mahkeme ise genellikle işlemi tesis eden SGK kurumunun bulunduğu yer (Ankara) İdare Mahkemeleridir.
- Dava Açma Süresi: SGK'nın kesin red işleminin veya Yüksek Sağlık Kurulu red kararının size tebliğ edildiği günden itibaren 60 gün içinde iptal davasının açılması zorunludur. Bu 60 günlük süre hak düşürücü bir süredir; bir gün dahi gecikilmesi halinde mahkeme davayı süre aşımından (usulden) reddeder ve tüm haklarınız kaybolur.
3. Mahkeme Sürecinde Adli Tıp Kurumu (ATK) İncelemesi İdare Mahkemesine açılan iptal davasında mahkeme heyeti, SGK'nın red işleminin hukuka uygun olup olmadığını denetler. Hakimler hukukçu oldukları için tıbbi konuları doğrudan değerlendiremezler. Bu nedenle idare mahkemesi, tarafların iddialarını araştırmak üzere dosyayı ve davacı polis memurunu uzman bir bilirkişi kurumuna sevk eder. Bu kurum Türkiye'de genellikle Adli Tıp Kurumu (ATK) veya bazen Üniversitelerin Adli Tıp Anabilim Dalları ile Hakem Hastanelerdir.
- Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulları, polisin sağlık durumunu, tıbbi evraklarını inceler, gerekirse polisi bizzat muayene eder ve en önemlisi "rahatsızlık/sakatlık ile yürütülen polislik görevi arasında illiyet bağı olup olmadığına" ve "çalışma gücü kayıp oranına" dair kesin bir rapor yazar.
- Eğer Adli Tıp Kurumu raporu, memurun rahatsızlığının görevinden kaynaklandığını tespit ederse, İdare Mahkemesi SGK'nın red kararını hukuka aykırı bularak iptal eder.
- Mahkemenin iptal kararı üzerine SGK, polis memurunun vazife malullüğü işlemlerini geriye dönük haklarıyla birlikte (maaş farkları, birikmiş ödemeler vb.) tesis etmek zorundadır.
4. Profesyonel Hukuki Destek Almanın Önemi SGK uygulamaları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 2330 sayılı Kanun, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği ve İdari Yargılama Usulü Kanunu son derece teknik, karmaşık ve içtihatlarla şekillenen hukuki metinlerdir. Bir davanın sadece haklılık üzerinden değil, usul kurallarına, süre aşımı itirazlarına ve ispat yükümlülüklerine takılarak kaybedilmesi çok sık rastlanan bir durumdur. Özellikle nedensellik bağının ispatında kullanılacak argümanlar, Danıştay emsal kararlarının dilekçelere eklenmesi ve Adli Tıp raporlarına yapılacak itirazların zamanlaması hayati bir öneme sahiptir. Bu sebeple, reddedilen bir vazife malullüğü süreciyle karşı karşıya kalan personelin, idari yargı, askeri hukuk ve polis mevzuatı konusunda uzmanlaşmış bir avukattan hukuki destek ve danışmanlık alması, davanın başarı şansını maksimize edecektir.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
