Günümüzde artan araç sayısı ve yoğunlaşan trafik, maalesef trafik kazalarını da günlük yaşamın kaçınılmaz bir gerçeği haline getirmiştir. İster sürücü, ister yolcu, isterse de yaya konumunda olun, bir trafik kazasına karışmak hem psikolojik hem de maddi olarak sarsıcı süreçleri beraberinde getirir. Bu süreçte mağdurların ve yakınlarının en çok merak ettiği, haklarını ararken zihinlerini en fazla meşgul eden soruların başında "Trafik kazası tazminat davası ne kadar sürer?" gelmektedir. Hukuki sürecin uzunluğu, kazanın niteliğine, tarafların sayısına, mahkemelerin iş yüküne ve toplanacak delillerin kapsamına göre büyük farklılıklar gösterebilmektedir.
Türkiye'deki mevcut hukuk sisteminde, genel mahkemelerde (Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemeleri) açılan standart bir trafik kazası maddi ve manevi tazminat davası ortalama olarak 1,5 ila 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Ancak bu süre, ilk derece mahkemesinin karar verme süresidir. Kararın İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) ve Yargıtay aşamalarına taşınması durumunda bu süre 4-5 yıla kadar uzayabilmektedir. Davanın süresini doğrudan etkileyen birçok dinamik bulunmaktadır. Öncelikle, kaza neticesinde bir yaralanma meydana gelmişse, mağdurun iyileşme sürecinin (şifa bulma süresi) tamamlanması beklenir. Çünkü kalıcı maluliyet (iş göremezlik) oranının tam ve kesin olarak tespit edilebilmesi için, tıbbi tedavinin sonuçlanması ve Adli Tıp Kurumu'ndan veya tam teşekküllü üniversite hastanelerinden kesin maluliyet raporunun alınması şarttır. Bu raporun alınma süreci bile başlı başına aylar sürebilmektedir.
Davanın süresini uzatan bir diğer önemli faktör ise kusur oranlarının tespitidir. Kazaya karışan tarafların yüzde kaç oranında kusurlu (asli kusurlu, tali kusurlu vb.) olduğunun belirlenmesi için dosya Trafik İhtisas Kurumu'na veya uzman bilirkişi heyetlerine gönderilir. Hazırlanan bilirkişi raporlarına tarafların itiraz etmesi halinde, dosya yeniden farklı bir bilirkişi heyetine gider ve bu durum mahkeme sürecini doğrudan uzatır. Aynı şekilde, tazminat miktarının (aktüerya hesabı) yapılabilmesi için de dosya aktüerya uzmanına gönderilmektedir.
Ancak, trafik kazası mağdurlarının mahkemelerde yıllarca beklemek yerine başvurabileceği çok daha hızlı ve etkili bir alternatif yol bulunmaktadır: Sigorta Tahkim Komisyonu. Yalnızca maddi tazminat (araç değer kaybı, sürekli iş göremezlik, destekten yoksun kalma vb.) talepleri için, zorunlu trafik sigortasını kesen sigorta şirketine karşı Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilmektedir. Bu komisyonda süreç, yasa gereği hakemler tarafından genellikle 4 ila 6 ay gibi çok kısa bir süre içerisinde karara bağlanmaktadır. Tahkim süreci, hem zamandan tasarruf sağlaması hem de dava masraflarının daha düşük olması sebebiyle günümüzde ölümlü ve yaralamalı trafik kazası tazminat hesaplama ve tahsilat işlemlerinde en çok tercih edilen hukuki yoldur. Tabi davanın açılabilmesi için öncelikle sigorta şirketine yazılı bir başvuru yapılması ve yasada belirtilen 15 günlük yasal sürenin geçmesi gerekliliği unutulmamalıdır.
Trafik kazası ve tazminat hakları ile ilgili olarak “Trafik Kazası Tazminat Davası” başlıklı makalemizi de incelebilirsiniz.
Trafik Kazası Tazminat Çeşitleri Nelerdir?
Trafik kazası neticesinde ortaya çıkan zararların giderilmesi amacıyla Türk Borçlar Kanunu kapsamında mağdurlara ve duruma göre mağdur yakınlarına tanınan çeşitli tazminat hakları bulunmaktadır. Meydana gelen kazanın ölümlü, yaralamalı veya sadece maddi hasarlı olmasına göre talep edilecek trafik kazası tazminat çeşitleri farklılık gösterir. Bu tazminatlar temel olarak "Maddi Tazminat" ve "Manevi Tazminat" olmak üzere iki ana başlık altında toplanır.
Maddi Tazminat Kalemleri: Maddi tazminat, kaza sebebiyle mağdurun malvarlığında meydana gelen somut ve hesaplanabilir eksilmelerin giderilmesi amacını taşır. Ölümlü ve yaralamalı kazalarda talep edilebilecek maddi tazminat kalemleri şunlardır:
- Geçici İş Göremezlik Tazminatı: Kazazedenin yaralanması sebebiyle tedavi gördüğü ve iyileşme süreci boyunca çalışamadığı, dolayısıyla gelirinden mahrum kaldığı dönem için talep edilen tazminattır. Kişinin maaşı ve çalışamadığı gün sayısı üzerinden hesaplanır.
- Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet) Tazminatı: Kaza sonucunda kişide kalıcı bir sakatlık (uzuv kaybı, hareket kısıtlılığı, kalıcı fonksiyon bozukluğu vb.) meydana gelmişse söz konusu olur. Mağdurun hayatının geri kalanında efor kaybı yaşayacak olması ve çalışma gücünün azalması nedeniyle, yaşı, maaşı ve Adli Tıp raporuyla belirlenen maluliyet oranı dikkate alınarak ciddi bir aktüerya hesabı ile belirlenir. Yaralamalı trafik kazası tazminatı denildiğinde asıl büyük kalemi bu oluşturur.
- Tedavi ve Bakıcı Giderleri: Mağdurun kaza sonrası iyileşebilmesi için yaptığı hastane, ameliyat, ilaç, fizik tedavi ve protez gibi Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanmayan tüm medikal masraflardır. Ayrıca kişi kendi ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma gelmişse, profesyonel veya aileden birinin bakımına muhtaç kaldığı süreler için bakıcı gideri tazminatı da talep edilebilir.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölümlü trafik kazası tazminatı davalarının en temel kalemidir. Kaza neticesinde hayatını kaybeden kişinin, yaşarken maddi olarak destek olduğu veya gelecekte destek olacağı kişilerin (eş, çocuklar, anne, baba) açtığı davadır. Ölen kişinin desteğinden mahrum kalan yakınlarının yaşam standartlarının düşmemesi amacıyla, vefat edenin yaşı, geliri ve destek görenlerin yaşları gibi kriterlerle hesaplanır.
- Cenaze ve Defin Giderleri: Ölümlü kazalarda hayatını kaybeden kişinin kefen, tabut, mezar yeri, nakil gibi defin işlemleri için yapılan makul harcamaların karşı taraftan ve sigorta şirketinden talep edilmesidir.
- Araç Değer Kaybı ve Hasar Bedeli: Kazada kusuru olmayan veya daha az kusuru olan tarafın aracında meydana gelen onarım masraflarının (hasar bedeli) yanı sıra, aracın kaza geçmişi (Tramer kaydı) oluşması sebebiyle ikinci el piyasasındaki satış değerinde yaşadığı düşüşün (araç değer kaybı tazminatı) talep edilmesidir. Ayrıca aracın tamirde kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan "ikame araç bedeli" veya "kazanç kaybı" (özellikle ticari araçlar için) da talep edilebilmektedir.
Manevi Tazminat: Manevi tazminat, trafik kazası nedeniyle mağdurun veya vefat durumunda yakınlarının yaşadığı derin acı, elem, keder, ruhsal çöküntü ve psikolojik travmanın bir nebze olsun hafifletilmesi amacıyla mahkeme tarafından hükmedilen parasal değerdir. Manevi tazminatın kesin bir hesaplama formülü yoktur. Hakim; kazanın oluş şekli, tarafların kusur durumu, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, yaralanmanın ağırlığı veya ölümün yarattığı yıkımı göz önünde bulundurarak "hakkaniyete uygun" bir miktar belirler. Önemli bir detay; manevi tazminat talepleri Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) teminatı kapsamında değildir. Bu nedenle manevi tazminat davaları sigorta şirketine değil, doğrudan kazaya neden olan kusurlu sürücüye ve aracın ruhsat sahibine karşı açılır.
Trafik Kazalarında Zaman Aşımı
Hukuk sistemimizde her hakkın sonsuza kadar talep edilebilir olması hukuki güvenlik ilkesine aykırıdır. Bu nedenle, trafik kazalarından doğan tazminat talepleri de kanunlarla belirlenmiş kesin sürelere, yani zaman aşımına tabidir. Trafik kazası zaman aşımı süresi içerisinde dava açılmaması veya hukuki sürecin başlatılmaması durumunda, mağdur taraf dava açma ve tazminat alma hakkını tamamen kaybeder. Bu nedenle sürelerin doğru hesaplanması hayati önem taşır.
Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili maddelerine göre trafik kazalarında temel haksız fiil zaman aşımı süresi, mağdurun zararı ve tazminat yükümlüsünü (faili) öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl, her halükarda kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır. Sadece maddi hasarlı (yaralanma veya ölüm olmayan) trafik kazalarında, örneğin araç değer kaybı veya hasar bedeli taleplerinde bu 2 yıllık süre kesin olarak uygulanır.
Ancak, trafik kazası neticesinde bir yaralanma veya ölüm meydana gelmişse, hukuki durum tamamen değişir. Türk Ceza Kanunu (TCK) anlamında ortada bir "taksirle yaralama" veya "taksirle ölüme neden olma" suçu bulunduğu için devreye "Uzamış Ceza Zamanaşımı" girer. Hukuk hakimi, ceza kanunundaki daha uzun zaman aşımı sürelerini tazminat davaları için de uygulamak zorundadır.
- Yaralamalı Trafik Kazalarında Zaman Aşımı: Eğer kaza sonucunda bir veya birden fazla kişi yaralanmışsa, TCK'ya göre taksirle yaralama suçunun zaman aşımı süresi olan 8 yıllık uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır. Yani yaralanan mağdur, kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren 8 yıl boyunca maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Ancak, mağdurun tedavisi devam ediyor ve kalıcı sakatlık durumu (maluliyet) kazadan yıllar sonra kesinleşmişse, Yargıtay içtihatlarına göre 8 yıllık süre, maluliyetin kesin olarak öğrenildiği rapordan itibaren de başlatılabilmektedir. Bu, mağdurları koruyan çok önemli bir hukuki detaydır.
- Ölümlü Trafik Kazalarında Zaman Aşımı: Kaza neticesinde bir veya birden fazla kişinin vefat etmesi durumunda, eylem TCK kapsamında taksirle ölüme neden olma suçu teşkil eder ve bu suçun ceza zamanaşımı süresi 15 yıldır. Dolayısıyla, vefat edenin yakınları (destekten yoksun kalanlar), ölüm tarihinden itibaren 15 yıl içerisinde ölümlü trafik kazası tazminatı talebiyle dava açabilirler. Eğer aynı kazada hem ölü hem de yaralılar varsa, ceza hukuku gereği fiil tek olduğundan tüm zararlar (yaralananlar için de) için en uzun süre olan 15 yıllık zaman aşımı süresi uygulanır.
Zaman aşımını kesen veya durduran durumlar (örneğin icra takibi başlatmak, dava açmak, sigorta şirketine resmi başvuru yapmak, borçlunun borcu ikrar etmesi) sürelerin yeniden başlamasını sağlar. Sürelerin kaçırılmaması için sürecin titizlikle yönetilmesi şarttır.
Trafik Kazası Davalarında Avukatın Rolü
Trafik kazası sonrası açılacak tazminat davaları, teknik hukuki bilginin yanı sıra sağlık mevzuatı, sigorta hukuku, aktüerya hesaplamaları ve usul hukuku gibi birçok farklı disiplinin bir araya geldiği, son derece karmaşık ve zorlu süreçlerdir. Bu nedenle, süreci tek başına veya hukukçu olmayan "hasar danışmanlık şirketleri" aracılığıyla yürütmeye çalışmak, geri dönüşü olmayan hak kayıplarına yol açabilmektedir. Tam bu noktada trafik kazası davalarında avukatın rolü, mağdurun yasal haklarının tam ve eksiksiz bir şekilde tesis edilmesi açısından vazgeçilmezdir.
Alanında uzman bir trafik kazası avukatının sürece dahil olmasının sağladığı başlıca avantajlar ve üstlendiği kritik roller şunlardır:
1. Doğru Hukuki Stratejinin Belirlenmesi: Kaza sonrasında tazminatın kimlerden (sigorta şirketi, araç sürücüsü, araç sahibi, işleten) talep edileceği, davanın Asliye Hukuk Mahkemesi'nde mi yoksa Sigorta Tahkim Komisyonu'nda mı açılacağı tamamen avukatın yapacağı dosya incelemesine bağlıdır. Doğru merciye başvurmak, yılları bulan mahkeme süreçlerini aylara indirebilir.
2. Delillerin Eksiksiz Toplanması ve Kusur İtirazları: Trafik polisleri veya jandarma tarafından tutulan kaza tespit tutanakları her zaman yüzde yüz doğru olmayabilir. Yanlış tutulmuş bir tutanak, haklıyken haksız duruma düşmenize ve tazminat hakkınızı tamamen kaybetmenize neden olabilir. Tecrübeli bir avukat, tutanakları inceler, kamera kayıtlarını araştırır, tanık beyanlarını toplar ve gerekirse savcılık veya mahkeme aşamasında bilirkişi raporlarına hukuki gerekçelerle itiraz ederek kusur oranının lehinize değişmesini sağlar.
3. Hastane Süreçleri ve Adli Tıp Raporları: Yaralamalı kazalarda alınacak engellilik/maluliyet raporu, tazminat miktarını belirleyen en önemli unsurdur. Yanlış yönetmeliklere göre veya eksik muayene ile hazırlanan raporlar tazminatı çok düşürür. Avukat, raporun "Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği" veya "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" gibi ilgili dönemde geçerli olan yasal mevzuata uygun alınıp alınmadığını denetler ve hatalı raporlara resmi makamlar nezdinde itiraz eder.
4. Sigorta Şirketleri ile Müzakere ve "İbraname" Tuzakları: Sigorta şirketleri ticari kuruluşlardır ve temel amaçları kasalarından en az miktarda para çıkışını sağlamaktır. Mağdurlara avukatsız işlem yaptıklarında genellikle yasal hak ettikleri tazminatın çok altında rakamlar teklif edilir. Daha da tehlikelisi, bu düşük ödemeler yapılırken mağdurlara kapsamlı "ibranameler" (borçtan kurtarma belgeleri) imzalatılır. Hukuki bilgisizlik nedeniyle bu evrakı imzalayan kişi, kalan tazminat hakkından tamamen vazgeçmiş sayılabilir. Uzman bir avukat, sigorta şirketinin aktüerya hesabını kendi uzmanlarına denetletir, eksik ödeme varsa kabul etmez ve kalan bakiye için anında yasal yollara (Tahkim veya Dava) başvurur.
5. Gerçek Tazminat Miktarının Hesaplanması: Yüksek yargı (Yargıtay) içtihatları sürekli güncellenmektedir. Asgari ücretteki artışlar, mağdurun gerçek gelirinin ispatlanması, pasif devre (emeklilik) zararları, bakiye ömür tablosu (TRH 2010 vb.) gibi çok karmaşık hesaplama kriterleri vardır. Avukat, dava dilekçesini hazırlarken tüm bu detayları göz önünde bulundurarak maksimum maddi faydayı sağlayacak şekilde talepleri şekillendirir.
Trafik kazası nedeniyle maddi veya manevi bir zarara uğradığınızda; dosyanızı simsarlara, aracılara veya hasar takip bürolarına teslim etmek yerine, doğrudan Türkiye Barolar Birliği'ne kayıtlı, bu alanda tecrübesi olan yetkin bir avukatla çalışmak, adaletin tecelli etmesi ve hakkınız olan tazminatı eksiksiz, güvenli ve en hızlı yoldan alabilmeniz için atılması gereken ilk ve en önemli adımdır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
