Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında düzenlenen uyuşturucu madde kullanımı, hem birey hem de toplum sağlığını derinden etkileyen, hukuki boyutu oldukça hassas olan bir konudur. Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanmak, satın almak, kabul etmek veya bulundurmak, yasal mevzuatımızda açıkça suç olarak tanımlanmıştır. Ancak kanun koyucu, bu suçu düzenlerken salt cezalandırıcı bir yaklaşım yerine, kişiyi topluma geri kazandırmayı ve rehabilite etmeyi hedefleyen onarıcı bir hukuk anlayışı benimsemiştir. Bu nedenle uyuşturucu madde kullanımı suçu; denetimli serbestlik, tedavi süreçleri ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi kendine has pek çok özel müesseseyi barındırır.
Bir rehber niteliğinde hazırladığımız bu sayfada, uyuşturucu madde kullanma suçunun temel kavramlarına, ceza miktarlarına, yakalanma durumunda işleyen hukuki süreçlere ve adli sicile olan etkilerine dair genel çerçevenin altını çizeceğiz. Buradaki her bir başlık, ceza yargılamasının farklı bir aşamasını temsil etmekte olup, sürecin bütünü hakkında aydınlatıcı bir zemin sunmayı amaçlamaktadır.
Uyuşturucu Madde Kullanmanın Cezası Nedir?
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak maksadıyla bu maddeleri satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca hapis cezası öngörülmektedir. Genel kural olarak, bu suçun temel cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak bu ceza miktarı, olayın somut özelliklerine, failin geçmişine ve yargılama aşamasındaki tutumuna göre mahkeme tarafından farklı şekillerde değerlendirilebilir.
Özellikle suçun işlendiği yerin niteliği ceza miktarını doğrudan etkiler. Örneğin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu alanlara belirli bir mesafede bu suçun işlenmesi, verilecek cezanın yarı oranında artırılmasına sebep olur. Kanun, ceza miktarını belirlerken failin uyuşturucu maddeyi sadece kendi kullanımı için mi bulundurduğu yoksa farklı bir amacı mı olduğu sorusuna odaklanır. Yargılama neticesinde belirlenen bu ceza, kişinin denetimli serbestlik kurallarını ihlal etmesi durumunda doğrudan infaz edilecek bir yaptırıma dönüşme potansiyeli taşır.
Uyuşturucu Madde Bulundurmak Suç Mudur?
Ceza hukuku kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi herhangi bir amaçla üzerinde, evinde, aracında veya kontrolü altındaki bir alanda bulundurmak mutlak surette suç teşkil eder. "Ben sadece taşıyordum" veya "Bana ait değil, başkasının eşyası arasında kalmış" gibi savunmalar, somut delillerle desteklenmediği sürece kişiyi sorumluluktan kurtarmaz. Kanun, uyuşturucu maddenin mülkiyetinin kime ait olduğundan ziyade, fiili olarak kimin hakimiyetinde olduğuna bakar.
Burada asıl önemli olan nokta, maddenin hangi amaçla bulundurulduğudur. Zira uyuşturucu madde bulundurmak, kullanım amacıyla olabileceği gibi ticaret (satma, devretme) amacıyla da olabilir. Kullanım amacıyla bulundurmanın cezası ile ticaret amacıyla bulundurmanın cezası arasında uçurum vardır. Eğer miktar kişinin kişisel kullanım sınırlarının çok üzerindeyse, kolluk kuvvetleri ve savcılık durumu "uyuşturucu madde ticareti" olarak değerlendirebilir. Ancak her halükarda, az ya da çok fark etmeksizin izinsiz ve ruhsatsız bir şekilde uyuşturucu madde bulundurmak yasalara aykırıdır ve adli işlem başlatılmasını gerektirir.
Detaylı bilgi için "Uyuşturucu Madde Bulundurma Suçu" başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Kullanmak İçin Uyuşturucu Madde Bulundurma Suçu
Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu, TCK madde 191'de özel olarak düzenlenmiş bir suç tipidir. Bu suçun oluşabilmesi için failin, ele geçirilen maddeyi satma, başkasına verme veya ticaretini yapma gibi bir kastı olmamalı, tek amacının kişisel tüketim olması gerekmektedir. Yargıtay kararları ve yerleşik içtihatlar ışığında, bir maddenin kullanmak için mi yoksa ticaret için mi bulundurulduğu belirli kriterlere göre ayrılır.
Bu kriterlerin başında ele geçirilen maddenin miktarı gelir. Yıllık kişisel kullanım sınırının altında kalan miktarlar, aksi ispat edilmedikçe kullanım maksatlı kabul edilir. Ayrıca maddenin yakalanış biçimi de çok önemlidir; küçük fişekler halinde, satışa hazır, hassas terazi ile birlikte bulunan maddeler ticarete işaret ederken, tek parça halinde ve gizlenmemiş maddeler kullanıma yorulur. Şüphelinin ekonomik durumu, maddeyi nerede ve nasıl sakladığı gibi detaylar da bu ayrımın yapılmasında büyük rol oynar. Bu suç tipinde asıl amaç kişiyi cezalandırmaktan çok, onu uyuşturucu batağından kurtarmaktır.
Uyuşturucu Madde Kullanımı Nedeniyle Yakalanınca Ne Olur?
Bir kişinin uyuşturucu madde kullanırken veya üzerinde kullanım miktarı kadar madde ile kolluk kuvvetleri (polis veya jandarma) tarafından yakalanması durumunda derhal adli süreç başlar. İlk olarak şahsın üzerindeki, aracındaki veya eşyalarındaki maddeye el konulur ve bu maddeler incelenmek üzere kriminal laboratuvara gönderilir. Yakalanan kişi gözaltına alınarak karakola götürülür ve burada ifadesi alınır.
İfade aşamasında kişiye hakları hatırlatılır ve maddenin nereden, nasıl temin edildiği sorulur. Ardından kişi, vücudunda uyuşturucu madde bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla kan veya idrar testi verilmesi için sağlık kuruluşuna sevk edilebilir. Tüm bu işlemler tamamlandıktan sonra hazırlanan fezleke ve toplanan deliller Cumhuriyet Savcılığına iletilir. Soruşturma aşamasında savcı, kişinin geçmiş kayıtlarına ve olayın oluş şekline bakarak davanın açılıp açılmayacağına veya erteleme kararı verilip verilmeyeceğine kanaat getirir. Bu ilk müdahale süreci, davanın ilerleyen aşamaları için hayati bir öneme sahiptir.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda İlk Kez Yakalanmak
Türk Ceza Hukuku, uyuşturucu madde kullanma suçunda ilk kez yakalanan kişilere bir nevi "ikinci bir şans" tanımaktadır. Daha önce bu suçtan dolayı adli bir kaydı olmayan, yani sicili temiz olan bir kişi kullanım amacıyla maddeyle yakalandığında, Cumhuriyet Savcısı doğrudan dava açmak yerine "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" (KDAE) kararı verir. Bu erteleme süresi tam beş yıldır.
Bu kararın temel felsefesi, kişiyi hemen cezaevine göndermek veya adli sicilini lekelemek yerine onu topluma kazandırmaktır. Kişiye, "Beş yıl boyunca bir daha bu suçu işleme ve kurallara uy, davanı hiç açılmamış sayacağım" denilir. İlk yakalanmada verilen bu karar, şüpheli için bir lütuf niteliğindedir ancak beraberinde ciddi sorumluluklar getirir. Şüpheli, bu beş yıllık süre zarfında denetimli serbestlik tedbirlerine tabi tutulur. Eğer şahıs bu fırsatı iyi değerlendirir ve beş yılı vukuatsız geçirirse, hakkındaki suçlamalar tamamen düşer ve dosya kapanır.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Denetimli Serbestlik
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı ile birlikte kişi, en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur. Denetimli serbestlik, kişinin cezaevine girmeden, dışarıda normal hayatına devam ederken devletin gözetimi ve kontrolü altında tutulması sistemidir. Bu süreçte şüpheli, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'nün belirlediği kurallara harfiyen uymakla yükümlüdür.
Süreç, kişinin müdürlüğe giderek kayıt yaptırmasıyla başlar. Rehberlik uzmanları kişiyle görüşerek bir program hazırlar. Bu program kapsamında şüphelinin belirli periyotlarla imza atması, seminerlere katılması, bireysel veya grup görüşmelerine dahil olması istenebilir. Denetimli serbestlik sadece imza atmaktan ibaret değildir; aynı zamanda kişinin psikolojik olarak desteklenmesini ve madde kullanımını tetikleyen unsurlardan uzaklaşmasını hedefler. Bir yıllık süre, kişinin durumuna göre savcılık tarafından uzatılabilir. Bu kuralların herhangi birine mazeretsiz olarak uyulmaması, sürecin yanmasına ve yargılamanın başlamasına yol açar.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Tedavi ve Denetimli Serbestlik Süreci
Denetimli serbestlik kararı verilirken, kişinin uyuşturucu madde bağımlısı olup olmadığına veya maddeyi ne sıklıkla kullandığına bakılarak ayrıca bir tedavi tedbiri de uygulanabilir. Tedavi ve denetimli serbestlik kararı birlikte verildiğinde, süreç çok daha hassas bir hal alır. Şüpheli, öncelikle Sağlık Bakanlığı'na bağlı AMATEM (Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi) veya yetkilendirilmiş devlet hastanelerinin psikiyatri polikliniklerine sevk edilir.
Hastanedeki süreçte kişinin kan veya idrar örnekleri alınarak madde kullanıp kullanmadığı takip edilir. Düzenli aralıklarla hastaneye gidip temiz raporu almak, tedavi sürecinin en önemli parçasıdır. Doktorlar gerekli görürse kişiye ilaç tedavisi veya psikoterapi uygulayabilir. Tedavi süreci boyunca kişinin doktorun tüm talimatlarına uyması ve randevularını aksatmaması şarttır. Hastaneden alınan "tedaviye uyum sağlıyor ve madde kullanmıyor" şeklindeki raporlar, denetimli serbestlik müdürlüğüne iletilir. Tedavinin reddedilmesi veya testlerin pozitif çıkması durumunda süreç olumsuz sonuçlanır.
Uyuşturucu Madde Kullanımı Suçunda HAGB Uygulanır mı?
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanık hakkında verilen mahkumiyet kararının, belirli şartların sağlanması halinde hukuki bir sonuç doğurmaması anlamına gelir. Uyuşturucu madde kullanma suçunda HAGB'nin uygulanıp uygulanmayacağı sıkça sorulan bir konudur. Kural olarak, soruşturma aşamasında zaten beş yıllık "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" kararı verildiği için, ilk etapta mahkeme aşamasına geçilmez ve HAGB gündeme gelmez.
Ancak, fail denetimli serbestlik kurallarını ihlal eder veya erteleme süresi içinde tekrar aynı suçu işlerse kamu davası açılır. Mahkeme aşamasında yapılan yargılama sonucunda sanığa bir ceza verilirse, işte o zaman şartları oluştuğu takdirde HAGB kararı verilebilir. Yani HAGB, genellikle kişinin kendisine verilen ilk şansı (erteleme kararını) kullanamayıp hakim karşısına çıkması durumunda başvurduğu ikincil bir hukuki zırhtır. HAGB süresi de yine beş yıldır ve bu süre zarfında kasıtlı bir suç işlenmezse ceza düşer.
Uyuşturucu Madde Kullanımı Suçunda Kamu Davası Açılır mı?
Uyuşturucu madde kullanma suçunda kamu davası hemen açılmaz; kanun, yukarıda belirttiğimiz gibi öncelikle davanın açılmasını beş yıl süreyle erteler. Ancak belirli şartların ihlal edilmesi durumunda savcılık makamı tarafından derhal iddianame düzenlenerek kamu davası açılır. Bu şartların başında, denetimli serbestlik kurallarına uyulmaması gelir.
Örneğin, kişinin denetim randevularına mazeretsiz olarak gitmemesi, hastanedeki tedavi sürecini reddetmesi veya hastaneye hiç başvurmaması "ihlal" sayılır ve kamu davası açılmasına neden olur. Aynı şekilde, beş yıllık erteleme süresi içerisinde kişinin yeniden uyuşturucu madde kullanması, satın alması veya bulundurması da davanın açılmasını tetikler. Kamu davası açıldığında, dosya Asliye Ceza Mahkemesine gönderilir ve kişi artık "sanık" sıfatıyla yargılanmaya başlar. Bu aşamadan sonra ceza alma riski oldukça yüksektir ve süreç artık erteleme aşamasından çıkarak cezalandırma aşamasına geçmiş olur.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Adli Sicil Kaydı
Kişilerin iş veya eğitim hayatlarını en çok endişelendiren konulardan biri de uyuşturucu madde kullanma suçunun adli sicil kaydına (sabıka kaydına) işlenip işlenmeyeceğidir. Soruşturma aşamasında verilen "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" (KDAE) kararı, e-Devlet üzerinden veya adliyelerden alınan standart adli sicil belgesinde kesinlikle görünmez. Bu kayıtlar, sadece savcıların ve hakimlerin görebildiği özel bir sisteme kaydedilir.
Ancak, kişi denetimli serbestlik kurallarını ihlal eder, mahkemeye çıkar ve neticesinde mahkumiyet kararı (hapis veya adli para cezası) alırsa, işte o zaman bu karar adli sicil kaydına işlenir. Eğer mahkeme Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verirse, bu da standart sabıka kaydında görünmez, yine adli makamlara özel ayrı bir sicilde tutulur. Kısacası, kişi kurallara uyduğu ve tedavi sürecini başarıyla tamamladığı sürece, uyuşturucu kullanımına dair geçmişi sivil hayatında karşısına bir sabıka kaydı olarak çıkmaz.
Uyuşturucu Madde Testi Pozitif Çıkarsa Ne Olur?
Tedavi ve denetimli serbestlik sürecinin en kritik aşaması periyodik olarak verilen kan ve idrar testleridir. Hastaneye sevk edilen kişiden, vücudunda uyuşturucu veya uyarıcı madde kalıntısı olup olmadığını anlamak için numune alınır. Eğer bu süreçte yapılan testlerin sonucu pozitif çıkarsa, bu durum kişinin hala madde kullandığını ve tedaviye uyum sağlamadığını gösterir.
İlk testin pozitif çıkması, vücuttaki maddenin henüz atılamamış olabileceği ihtimaliyle bazen doktor tarafından tolere edilebilir, ancak ilerleyen süreçteki testlerin pozitif çıkması açık bir ihlaldir. Test sonucunun pozitif çıkması halinde hastane durumu derhal Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne bildirir. Müdürlük ise dosyayı kapatarak savcılığa iade eder. Savcı, şüphelinin yükümlülüklerini ihlal ettiğine kanaat getirerek erteleme kararını kaldırır ve şahıs hakkında Asliye Ceza Mahkemesinde hapis cezası istemiyle kamu davası açar.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Savunma Nasıl Yapılır?
Uyuşturucu madde kullanımına yönelik açılan davalarda yapılacak savunma, davanın seyrini ve verilecek kararı doğrudan etkiler. Başarılı bir savunmanın temelinde, ele geçirilen maddenin "ticaret" amacıyla değil, kesinlikle "kullanım" amacıyla bulundurulduğunun ispatı yatar. Zira ticaret suçu çok daha ağır cezalar gerektirir. Miktar, paketleme şekli ve hassas terazi bulunmaması gibi unsurlar savunmada ön plana çıkarılmalıdır.
Ayrıca, arama ve el koyma işlemlerinin hukuka uygun yapılıp yapılmadığı da savunmanın bel kemiğini oluşturur. Hakimin veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcının yazılı emri olmadan yapılan usulsüz üst, araç veya ev aramalarında elde edilen deliller, hukuka aykırı delil niteliği taşır ve hükme esas alınamaz. Şüphelinin kan veya idrar testlerinde maddenin çıkmamış olması veya denetimli serbestlik kurallarının haklı bir mazeretle (örneğin sağlık sorunları) ihlal edilmiş olması gibi durumlar da mahkemeye belgeleriyle sunularak etkili bir savunma stratejisi oluşturulur.
Uyuşturucu Madde Kullanımı Suçunda Avukatın Rolü
Uyuşturucu madde kullanma suçu, dışarıdan basit bir hukuki süreç gibi görünse de içinde sayısız usuli detay ve hak düşürücü süre barındıran ciddi bir ceza davası sürecidir. Bu süreçte alanında uzman bir ceza avukatının rolü, şüphelinin veya sanığın özgürlüğünün korunması açısından hayati bir önem taşır. Avukat, daha ilk gözaltı ve ifade aşamasından itibaren müvekkilinin yanında yer alarak aleyhe delil üretilmesini engeller.
Denetimli serbestlik ve tedavi aşamasında prosedürlerin doğru işletilmesi, haksız ihlal kararlarına karşı itirazların süresinde yapılması avukatın sorumluluğundadır. Özellikle maddenin kullanım mı yoksa ticaret için mi olduğu yönündeki ince çizgide, avukatın dosyaya sunacağı Yargıtay kararları ve yapacağı savunma hayat kurtarıcı olabilir. Hukuka aykırı aramalar sonucu elde edilen delillerin dosyadan çıkarılmasını talep etmek ve müvekkilinin adli sicilinin temiz kalmasını sağlamak, profesyonel bir hukuki yardım ile mümkün olmaktadır. Bu yüzden sürecin başından sonuna kadar bir avukatla ilerlemek en güvenli yoldur.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
